Olifanten op Het Loo

In dit artikel:

Hans en Parkie waren twee Aziatische olifanten die in de late 18e eeuw van Ceylon (het huidige Sri Lanka) naar Nederland kwamen als geschenk aan stadhouder Willem V. Na aankomst op Texel in 1785 verbleven de jonge dieren een tijd in het park bij Paleis Het Loo in Apeldoorn, waar ze deel uitmaakten van de princelijke menagerie.

Toen Willem V in 1795 naar Engeland vluchtte vanwege de Franse inval, namen de Fransen de bezittingen van het stadhouderlijk huis in beslag – inclusief de olifanten. De gedwongen overtocht van Apeldoorn naar Parijs verliep chaotisch: de dieren weigerden aanvankelijk in de wagens te gaan, een oppasser werd door een olifant met de slurf gedood, een dier brak uit en keerde terug naar de stal, en een wagen kantelde tegen een hek. Pas na meerdere pogingen en nieuwe wagens konden de Fransen ze uiteindelijk in konvooi naar Deventer brengen, waar ze op een schip werden geladen. De zeereis duurde lang; tijdens een storm op het Hollands Diep leden de olifanten aan zeeziekte. Toch bereikten ze Parijs ongedeerd en belandden uiteindelijk in de Jardin des Plantes, waar ze na hun dood werden opgezet.

Nanet van Braam Houckgeest, een nazaat van een VOC-koopman, reconstrueert deze geschiedenis in haar boekje Hans en Parkie. Zij legt niet alleen de route en de praktische problemen van het transport vast, maar plaatst het verhaal ook in bredere context: de positie van exotische dieren binnen het Oranjehuis en hoe oorlog en koloniale netwerken ervoor zorgden dat zulke dieren van eigenaar wisselden. Het boek (Uitgeverij Verloren, 128 pag., €20) bevat onder meer een kaart van de onvrijwillige tocht die de olifanten aflegden. Het verhaal van Hans en Parkie illustreert zowel de logistieke uitdagingen van het houden van grote exoten in die tijd als de manier waarop oorlog en macht relaties tot natuur en bezit bepaalden.