Oer-Hollandse natuur: blauwe reigers

In dit artikel:

Al in februari zitten veel blauwe reigers in Nederland op hun nest: het broedseizoen is vroeg begonnen. De vogels broeden zowel alleen als in losse koloniën, vaak op moeilijk bereikbare plekken zoals bomen op eilandjes in vijvers of zelfs in stadsparken. Hun luidruchtige balts- en begroetingsrituelen vallen op. Het samenbroeden lijkt minder te maken te hebben met gezamenlijke verdediging of voedselvoorziening dan met sociale ontmoetingsplaatsen: een overzichtelijke “huwelijksmarkt” voor dieren die niet per se levenslang monogaam blijven.

Blauwe reigers (Ardea cinerea) zijn al eeuwenlang in de Lage Landen aanwezig en hebben zich sterk aangepast aan menselijke leefomstandigheden. Ze zijn tam genoeg geworden om bij patatzaken om eten te bedelen, bij dieren in Artis naast pelikanen te wachten op voer en soms mee te liften op vissersbootjes voor restjes. Dat gemak is echter het resultaat van een bewogen geschiedenis. Tot ver in de twintigste eeuw waren reigers schuw en werden ze intensief bejaagd: afgeschoten, vergiftigd en gebruikt voor veren, vlees en eieren — een praktijk die teruggaat tot de Middeleeuwen en zelfs populair was bij adel en armere lagen van de bevolking in tijden van schaarste.

De omslag kwam door vroegtijdige natuurbeschermers: Vogelbescherming werd in 1899 opgericht en leidde mede tot de Vogelwet van 1912, waardoor het doden en verstoren van vogels strafbaar werd. Toch leed de soort onder vervuiling van water en visbestanden. De strenge winter van 1962/1963 bracht de populatie tot een dieptepunt van ongeveer 3.500 broedparen — een waarschuwing dat bevriezing levensbedreigend is voor niet-trekkende reigers, die in strenge vorst geen vis kunnen vangen en massaal sterven als dooi uitblijft.

Verbeterde waterkwaliteit en wettelijke maatregelen, onder andere de Wet verontreiniging oppervlaktewateren (1970), maakten herstel mogelijk. Sindsdien is de soort sterk teruggekomen: nu vind je nauwelijks een sloot, gracht of plas zonder reiger. De ontwikkeling illustreert twee lessen: natuur is geen vanzelfsprekendheid — er is een minimale ecologische kwaliteit nodig (Basiskwaliteit Natuur) om gewone soorten te behouden — en natuurbescherming werkt; beleid en inzet kunnen populaties herstellen.

Kijk dus bewust naar de reigers: ze herinneren ons aan zowel kwetsbaarheid als veerkracht van de natuur. Blijf waakzaam over water- en bodemkwaliteit en geef natuurbescherming niet op, zodat deze vertrouwde vogels ook voor toekomstige generaties gewoon blijven.