Oekraïne en EU starten gesprekken over toetreding, maar we zijn minstens voor 10 jaar vertrokken

In dit artikel:

In Luxemburg gaat vanavond de tweede toetredingsconferentie tussen Oekraïne en de EU door, waarbij formeel het eerste hoofdstuk van de toetredingsonderhandelingen wordt geopend. Zowel Oekraïne als Moldavië — beiden kandidaat-lidstaten sinds juni 2022 — beginnen aan het langdurige traject om de EU-wetgeving (acquis) over te nemen. Het eerste te behandelen hoofdstuk draait om rechtsstaatopbouw, corruptiebestrijding en het versterken van een betrouwbare overheidsfinanciën en -structuur.

Het toetredingsproces is uitvoerig: in totaal horen 33 hoofdstukken, gegroepeerd in zes clusters, te worden afgehandeld. Hoofdstukken worden sequentieel geopend en pas afgesloten als aan de voorwaarden is voldaan; daarna volgen parlementaire bekrachtigingen in alle lidstaten. Het hele traject kan vele jaren duren — mogelijk tot een decennium — voordat volledige toegang tot de Unie realiteit wordt.

Belangrijke struikelblokken blijven de oorlog met Rusland, blijvende corruptie en het waarborgen van een onafhankelijke rechterlijke macht in Oekraïne. Tegelijk moet de EU intern nadenken hoe ze een groot nieuw lid integreert zonder haar eigen instellingen en besluitvorming te verzwakken. Praktische knelpunten zoals de herverdeling van landbouwsubsidies (waar Oekraïne als graanschuur grote aanspraken zou kunnen maken) en het voorkomen dat einzelingen met vetorecht de hele Unie lamleggen, staan hoog op de agenda.

Als reactie pleitten België, Nederland, Duitsland, Frankrijk en Luxemburg in een brief voor scherpere instrumenten tegen landen die de rechtsstaat of persvrijheid ondermijnen, inclusief gemakkelijker opschorten van stemrecht van een lidstaat. Duitsland stelt daarnaast voor Oekraïne een “voorwaardelijk lidmaatschap” te geven: beperkte toegang en vertegenwoordiging zonder meteen stemrecht, als tussenvorm om perspectief te bieden.

Voor Oekraïne betekent EU-lidmaatschap toegang tot de interne markt, vrij verkeer en op termijn mogelijk de euro (niet eerder realistisch vóór circa 2035). Maar eerst is er een einde aan de oorlog en diepe binnenlandse hervormingen nodig. President Zelensky zal zijn streven naar EU-aansluiting vanavond wederom benadrukken via een videoboodschap. Voor de EU zelf biedt opname van Oekraïne groot geopolitiek gewicht en versterking van de defensie-industrie, maar vereist het ook institutionele aanpassingen en politieke eensgezindheid binnen de Unie.