Oekraïense Victoria Amelina kon haar oorlogsboek niet afmaken - ze kwam om bij een bombardement

In dit artikel:

Vrouwen die oorlog zien is het oorlogsdagboek van de Oekraïense schrijfster en mensenrechtenonderzoeker Victoria Amelina (37), dat na haar dood toch is uitgegeven. Amelina werkte ruim een jaar voor Truth Hounds, een organisatie die getuigenverklaringen en ander bewijs verzamelt voor mogelijke vervolging van oorlogsmisdaden. Op 27 juni 2023 werd zij gedood toen een Russische raket een pizzeria in Kramatorsk trof; ze zat er te eten met een paar Colombiaanse gastschrijvers.

Het dagboek begint kort voor de invasie van 24 februari 2022, wanneer Amelina nog plannen heeft voor een vakantie met haar zoon maar al wapens koopt en nadenkt over de vraag of documenteren een vorm van ingrijpen is. In het boek brengt ze de stemmen van Oekraïense vrouwen samen: advocaten die kiezen voor het front, activisten die rouwen en hopen op gerechtigheid, bibliothecaressen en schrijvers die getuigen van ontroerende kleinschalige verbondenheid en van gewelddadig verlies. Een centraal portret is dat van Evhenia Zakrevska — “advocaat van de engelen” — die families van in 2014 vermoorde demonstranten vertegenwoordigde en die uiteindelijk haar toga inruilde voor een uniform om de regio Charkiv te verdedigen.

Amelina wisselt journalistieke directheid met literaire empathie; ze fotografeert en noteert, maar worstelt met de ethiek van afstandelijkheid — een spanningsveld waarin ze Susan Sontag citeert. NRC-journalist Eva Peek, die het nawoord schreef, waarschuwt tegen meeleven zonder reflectie en prijst Amelina juist omdat haar stijl de lezer dwingt betrokken te raken. Een indringend voorbeeld is hoe Amelina de dagboeken van twee slachtoffers uit een dorp bij Izjoem naast elkaar legt — een kleine, poëtische handeling die de nabijheid van leven en dood in oorlog voelbaar maakt.

Het boek verandert gaandeweg van afgeronde hoofdstukken in fragmenten en losse aantekeningen, wat de beklemming en urgentie vergroot. Een voetnoot meldt dat het dorp New York (Donetsk), waar een zelfportret gemaakt is, in oktober 2024 vrijwel verwoest en ingenomen werd — een detail dat de alarmerende actualiteit verankert. Vrouwen die oorlog zien is daardoor niet alleen een persoonlijk dagboek, maar ook een veelstemmig getuigenis en een geëist appèl op gerechtigheid: verslaglegging als daad van verzet en bewijsvoering, uitgegeven om stemmen te bewaren die anders zouden verdwijnen.