Octopus rukt op: Noordzee is nieuwe woonplaats voor dit intelligentste zeeroofdier
In dit artikel:
De gewone octopus (Octopus vulgaris) rukte de afgelopen jaren noordwaarts op doordat het zeewater opwarmt en wordt dit jaar mogelijk ook voor de Nederlandse kust verwacht. In Britse wateren is de soort al talrijk; vissers haalden vorig jaar naar verluidt zo’n 200.000 dieren uit hun netten, en er zijn inmiddels waarnemingen bij België. Mariene ecoloog Renate Olie van Stichting De Noordzee voorziet dat de octopus ook naar Nederland zal komen, maar het is onzeker waar en wanneer precies.
De belangrijkste drijfveer voor de opmars is de stijgende watertemperatuur; ook het verschuiven van koudewatersoorten zoals kabeljauw kan ruimte scheppen voor nieuwe roofdieren. Octopussen zijn opportunistische jagers en in Engeland bijvoorbeeld berucht omdat ze kreeften- en krabfuiken leegeten. Voor de Nederlandse kreeften-, mossel- en oestervisserij vormt dat volgens Olie echter weinig direct gevaar: de soort prefereert rotsige bodems om te verbergen en te broeden, terwijl de Noordzee overwegend zanderig is. Alleen plekken met stenen—bijvoorbeeld delen van de Zeeuwse kust, sommige windparkfunderingen en enkele andere riffen—kunnen geschikt zijn. Ook zijn octopussen schuw en vooral ’s nachts actief, waardoor zichtbaarheid en impact beperkt blijven. Bovendien zijn mosselhangculturen en oestertafels geen typisch jaaggebied voor hen.
Voor vissers kan de komst juist een economische kans bieden; er is in Zuid-Europa een aanzienlijke markt voor octopusvlees. Historisch gezien is een noordwaartse expansie van octopussen niet nieuw: in de afgelopen 125 jaar gebeurde dit vier keer, telkens gekoppeld aan warmere periodes, waarna de dieren na enkele jaren weer verdwenen.
Biologisch is de octopus opvallend: zeer intelligent, in staat tot probleemoplossing en gereedschapsgebruik, met een gedecentraliseerd zenuwstelsel (hersenen ook in de armen). Mannetjes gebruiken één gespecialiseerde arm voor bevruchting en sterven enkele maanden na de paring. De soort figureert ook in populaire media; bekend zijn voorspellende octopussen als Paul (WK 2010) en het minder fortuinlijke Rabiot (WK 2018), wat de publieke interesse nog vergroot. Overall: de opmars is een zichtbaar voorbeeld van klimaatgedreven veranderingen in de Noordzee, met lokaal ecologische en economische effecten die vooral gebonden zijn aan geschikte habitatpatches.