NUcheckt | Geen massagraven of genocide in Zuid-Afrika, wel hoge moordcijfers

In dit artikel:

Tijdens een ontmoeting woensdag werd Zuid-Afrika’s president Cyril Ramaphosa geconfronteerd met beschuldigingen van de Amerikaanse president Donald Trump over een vermeende genocide tegen witte boeren in Zuid-Afrika. Trump toonde beelden van witte kruizen langs een weg, die hij interpreteerde als graven van omgekomen boeren, maar het betrof beelden van een herdenkingsactie uit 2020 en niet van daadwerkelijke begraafplaatsen. Trump presenteerde daarnaast recente media-uitingen die geweld tegen witte boeren zouden bevestigen.

Witte boeren, vaak afstammelingen van Nederlandse kolonisten, worden door Trump en zijn aanhangers, waaronder Elon Musk, sinds enkele jaren gepresenteerd als slachtoffers van raciaal gemotiveerde onteigeningen en geweld, ondanks een gebrek aan bewijs. Hoewel Zuid-Afrika een wet heeft die onteigening zonder compensatie mogelijk maakt onder zeer specifieke voorwaarden, zoals het tegengaan van braakliggende grond, zijn er geen geverifieerde gevallen waarin deze wet zonder compensatie is toegepast. Bovendien zijn zulke beslissingen juridisch aanvechtbaar.

De wet is ingevoerd tegen de achtergrond van de historische ongelijkheid uit het apartheidsverleden, waarbij zwarte Zuid-Afrikanen grotendeels van grondbezit werden uitgesloten. Witte boeren bezitten momenteel nog altijd een onevenredig groot deel van landbouwgrond, terwijl zij slechts een klein deel van de bevolking vormen. Ramaphosa erkende in 2018 dat de zwarte bevolking land wil terugkrijgen. Als gevolg van deze ontwikkelingen staakten de Verenigde Staten onlangs hun financiële hulp aan Zuid-Afrika.

De beweringen dat witte boeren op grote schaal worden vermoord en geïntimideerd, kunnen niet worden bevestigd. Statistieken tonen juist een afname van geweld op boerenbedrijven sinds eind jaren 90. In 2023 werden bijvoorbeeld 44 moorden op boerderijen geregistreerd, waarvan acht slachtoffers witte boeren waren – een klein aandeel binnen het totaal van meer dan 26.000 moorden in het hele land. Experts stellen dat geweld vaak verband houdt met berovingen, het isoleren van boerderijen en de sociaal-economische problemen in Zuid-Afrika, en niet met raciaal gemotiveerde genocide. Ook binnen de witte gemeenschap is er twijfel over de term genocide.

President Ramaphosa verwierp de genocidebeschuldigingen krachtig en verwees naar het feit dat er witte delegatieleden bij hem waren, wat het idee van een systematische uitroeiing ondermijnt. Het debat toont de complexe realiteit van landhervorming in Zuid-Afrika en de gevoeligheid rond raciale en historische kwesties, waarbij verkeerde informatie gemakkelijk tot politieke spanningen leidt.