NU+ | Zo herken je een verslaving bij een ander: 'Het uiterlijk geeft veel weg'
In dit artikel:
De afgelopen weken kwam verslaving meer in de publieke aandacht doordat bekende Nederlanders over hun problemen spraken — onder wie Monique Westenberg over André Hazes — en omdat bekend werd dat de zoon van de Noorse kroonprinses Mette‑Marit behandeling zoekt. Die zichtbaarheid past in een groter plaatje: Jellinek schat dat rond 2021 ongeveer twee miljoen Nederlanders alcohol of drugs gebruiken op een problematische manier, terwijl het Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem aangeeft dat in 2024 ruim 68.700 mensen behandeling kregen bij een verslavingsinstelling. Het verschil komt doordat probleemgebruik niet altijd leidt tot klinische verslaving of tot behandeling.
Verslavingsarts Sigrid Sijthoff wijst erop dat meer dan de helft van de Nederlanders meer drinkt dan het advies van de Gezondheidsraad; dat betekent niet dat iedereen verslaafd is, maar wel dat overmatig gebruik veel voorkomt. Zij schat dat 8–10% een serieus alcoholprobleem heeft. Jellinek hanteert elf criteria om een verslaving vast te stellen; kern is het verlies van controle over eigen gebruik (bijvoorbeeld plannen om níet te drinken en er toch aan toegeven).
Herkenningssignalen kunnen zowel lichamelijk als gedragsmatig zijn. Lichamelijke aanwijzingen zijn onder meer een rood, gezwollen gezicht, waterige ogen, trillende handen en vermoeidheid; middelen als alcohol, GHB en heroïne geven vaak ook ontwenningsverschijnselen. Op gedragsniveau kunnen mensen zich terugtrekken, geheimzinnig doen, liegen, werk of relaties verwaarlozen, vaker ruzie zoeken, prikkelbaarder of somberder zijn en slecht slapen. Omdat schaamte groot is, verbergen veel mensen hun gebruik of ontkennen ze het, wat het tijdig signaleren bemoeilijkt.
Wie iemand wil helpen doet er volgens de experts verstandig aan niet meteen in de advies‑ of oordeelmodus te schieten. Een open, belangstellend gesprek is effectiever: toon oprechte interesse zonder het gesprek te starten met verwijten over drinken of drugsgebruik. Accepteren dat je een probleem hebt is vaak het lastigste voor de gebruiker; daarom kan het aanbieden om samen naar de huisarts te gaan, of te helpen bij een verwijzing naar verslavingszorg, een laagdrempelige stap zijn. Voor mensen die zich niet bij hulpverleners willen melden bestaan zelfhulpgroepen zoals Anonieme Alcoholisten, Anonieme Verslaafden, Cocaine Anonymous en groepen voor familie en partners (Al‑Anon, Alateen).
Jellinek biedt daarnaast digitale ondersteuning om te stoppen of beter met gebruik om te gaan. Vroege aandacht en een ondersteunende, niet‑veroordeelde houding kunnen voorkomen dat problematisch gebruik escaleert naar een hardnekkige verslaving.