Nu Ventilus gebouwd kan worden: wat weten we (en wat niet) over de gezondheidsrisico's van hoogspanning?
In dit artikel:
In West-Vlaanderen zorgt de geplande Ventilus-hoogspanningslijn, die stroom van windparken op zee aan land moet brengen en grensoverschrijdende uitwisseling faciliteert, voor verzet bij omwonenden. Minister van Omgeving Jo Brouns keurde maandag de omgevingsvergunning goed, maar ruim 3.000 bezwaren illustreren de vrees, vooral rond mogelijke gezondheidseffecten van het magnetische veld dat zo’n verbinding produceert.
Wetenschappelijk onderzoek wijst op twee relevante niveaus van magnetische blootstelling: kortdurende pieken rond 100 microtesla, die pas optreden dicht bij de leidingen, en langdurige blootstelling boven ongeveer 0,4 microtesla. Die laatste grens is voor bewoners wél relevant. Rond het geplande Ventilus-tracé is daarom een zone afgebakend waar het veld 0,4 microtesla of meer kan bereiken; die zones zijn 20 tot 170 meter breed afhankelijk van de locatie. Bij het plannen is geprobeerd woningen te vermijden, maar toch vallen er in sommige gemeenten meerdere huizen binnen die zone: in Izegem gaat het om 16 woningen, in Ardooie om 31.
Decennialang epidemiologisch onderzoek toont consistent een verhoogde frequentie van kinderleukemie op locaties waar kinderen langdurig worden blootgesteld aan ongeveer 0,3–0,4 microtesla of meer — globaal vertaald mogelijk 1 à 2 extra gevallen per jaar in België. Belangrijke nuancering: er is een correlatie gevonden, maar geen bewezen oorzakelijk mechanisme; hoe lage magnetische veldniveaus kanker zouden kunnen veroorzaken is niet verklaard. Andere verklaringen zoals nabijheid van drukke wegen (uitlaatgassen) of landbouwgif zijn onderzocht, maar boden eveneens geen sluitende verklaring. Vanwege de lage incidentie van kinderleukemie kunnen kleine aantallen ook tot statistische afwijkingen leiden.
Voor volwassenen zijn de gegevens overwegend geruststellend; de meeste studies vinden geen duidelijk verband met chronische ziekten zoals Alzheimer, Parkinson of dementie. Een uitzondering is een advies van de Nederlandse Gezondheidsraad (2022) waarin aanwijzingen worden genoemd voor een mogelijk hogere leukemierisico bij volwassenen in de buurt van hoogspanningslijnen, maar ook daar ontbreekt een bewezen causaliteit — “Het blijven zeer kleine risico’s”, stelde voorzitter Marianne Geleijnse destijds.
Dankzij druk van burgerplatforms en advies van experts zoals prof. Dirk Adang (UHasselt) is het onderwerp prominent opgenomen in beleidsdiscussies. Adang wees op beschermende drempels en noemt het beleid adequaat: Vlaanderen hanteert nu een voorzorgsstrategie om zo veel mogelijk te vermijden dat nieuwe situaties ontstaan met langdurige blootstelling boven 0,4 microtesla, vooral rond plekken waar kinderen verblijven (woningen, scholen, kinderopvang). Zijn conclusie: “men ver is gegaan in het beschermen van de bevolking.” Netbeheerder Elia en overheden hebben die aanbevelingen relatief snel overgenomen, terwijl de discussie over Ventilus en de resterende onduidelijkheden over gezondheidseffecten aanhoudt.