NU+ | Van Gogh gaf restaurator zware kluif met in Parijs aangepast schilderij

In dit artikel:

Het werk De populierenlaan bij Nuenen van Vincent van Gogh is de afgelopen jaren grondig onderzocht en gerestaureerd in het Depot van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. De behandeling, die langer duurde dan verwacht, is vanaf 7 februari zichtbaar gemaakt in de presentatie Onderzoek op de rails — Van Goghs Populierenlaan, een tentoonstelling die tot 7 februari 2027 te bezoeken is.

Conservatoren troffen barsten, opstaande verfschilfers en een sterk vergeelde vernislaag aan. Die vergeelde laag had zich diep in de verfstreken opgehoopt, waardoor het verwijderen veel preciezer moest gebeuren dan bij een standaardrestauratie. Restaurator Erika Smeenk‑Metz werkte het doek plat onder de microscoop en verwijderde de vernis stuk voor stuk met kleine synthetische lapjes, mesjes en minisponsjes; slechts enkele vierkante centimeters per dag. Het schilderij meet 78 bij 97,5 centimeter.

Het onderzoek leverde ook nieuwe kunsthistorische inzichten op. Onder de zichtbare populierenlaan bleek een eerdere voorstelling van een kerktoren te schuilen, een werk uit 1884 dat Van Gogh in 1885 overschilderde. Verder blijkt het doek in meerdere fasen door Van Gogh zelf bewerkt: hij nam het mee naar Parijs en voegde daar later veel lichtere tonen toe, waardoor lucht en kleur aanzienlijk zijn verhelderd. Deze Parijse aanpassingen zijn groter en ingrijpender dan aanvankelijk werd aangenomen. Dendro- en materiaalanalyse en observatie van natte versus droge toetsen hielpen vaststellen welke verflagen ouder zijn en waar de kunstenaar mogelijk nieuwe pigmenten had aangeschaft.

Waarom Van Gogh het oudere doek overschilderde blijft onzeker — overschilderen kwam wel vaker voor, maar er is geen hard bewijs dat het door gebrek aan doek kwam. Conservatoren en onderzoekers vermoeden dat de lichte, kleurrijke sfeer van het Parijse impressionisme hem beïnvloedde bij de latere aanpassingen.

Volgens Sandra Kisters, directeur Collectie en Onderzoek van Boijmans, is het werk na restauratie veel stabieler en visueel verbeterd. Het zal voorlopig niet op reis gaan, maar kan weer in het museum hangen zodra de omstandigheden dat toelaten. Museum Boijmans Van Beuningen publiceerde tevens het boek Symfonie in geel over het onderzoek en de restauratie.