NU+ | Meer Europese landen stappen uit Ottawaverdrag: wat zijn de gevolgen?

In dit artikel:

Steeds meer Europese landen, waaronder recent twee Baltische staten, trekken zich terug uit het Ottawaverdrag vanwege de toegenomen Russische dreiging. Het verdrag van Ottawa, ondertekend in 1997 op initiatief van Canada, verbiedt productie, gebruik en opslag van antipersoneelsmijnen, met als doel burgerslachtoffers te voorkomen die vooral in eerdere decennia in conflicten zoals in Georgië en Afghanistan groot waren. Hoewel 165 landen het verdrag hebben ondertekend, weigeren grootmachten als de Verenigde Staten, Rusland en China deel te nemen, omdat zij hun militaire vrijheid willen behouden.

De effectiviteit van het verdrag is gemengd: ondanks bindende afspraken ontbreekt een sterke handhaving en vertrouwen van sommige landen in het naleven ervan, zeker nu invloedrijke landen weigeren mee te doen. Landen die het verdrag niet onderschrijven, zoals Myanmar, Rusland, Iran en Noord-Korea, gebruiken nog steeds landmijnen, en Oekraïne is door het conflict met Rusland een van de zwaarst bemijnde gebieden geworden. Rusland ziet landmijnen als een alternatief wapen in een conflict waarbij kernwapens geen optie zijn.

Toch heeft het verdrag belangrijke successen geboekt: het creëerde een internationaal taboe op landmijnen, zette de druk op landen om mijnen te vernietigen en leidde tot de opruiming van vele mijnenvelden wereldwijd. Sinds 1999 verklaarden dertig landen zich landmijnvrij en halveerde het aantal slachtoffers. Ook technologische innovaties, zoals inzet van robotachtige detectiehonden in Oekraïne, versnellen het opruimproces.

De recente terugtrekking van Europese landen weerspiegelt echter een groeiende onzekerheid en pragmatisme rond veiligheid in een veranderend geopolitiek klimaat. Experts waarschuwen dat dit de inzet voor het humanitair oorlogsrecht ondermijnt, doordat landen verdragsverplichtingen minder trouw lijken na te komen en de toepassing van het verbod op landmijnen per situatie wordt afgewogen, wat het oorspronkelijke humanitaire doel van het verdrag bedreigt.