NU+ | Spotify is twintig jaar en oppermachtig, maar ligt ook onder vuur van critici
In dit artikel:
Spotify werd op 23 april 2006 door de Zweden Daniel Ek en Martin Lorentzon opgericht als antwoord op massale muziekpiraterij in het internettijdperk van Napster, Kazaa en LimeWire. Het idee: tegen een vast maandbedrag onbeperkt en legaal toegang bieden tot een enorme muziekbibliotheek. Die aanpak maakte streamen toegankelijk en betaalbaar; in 2010 kwam Spotify naar Nederland (een jaar na de lancering van de mobiele app).
De dienst groeide uit tot de grootste speler in streaming: wereldwijd ongeveer 713 miljoen maandelijkse gebruikers, waarvan circa 281 miljoen betalend; in Nederland zijn naar schatting ruim 4 miljoen betalende gebruikers. Spotify zegt vorig jaar ruim 11 miljard dollar aan artiesten te hebben uitgekeerd en profileert zich als belangrijke motor achter de groei van de muziekindustrie. Een Europese Commissie-studie uit 2015 stelde dat streaming heeft bijgedragen aan het terugdringen van piraterij, zij het met dalende losse muziekverkopen als keerzijde.
Tegelijk is er felle kritiek op Spotify’s verdienmodel en keuzes. Kleine artiesten krijgen vaak niets uitgekeerd voor nummers met minder dan duizend streams, en uitbetaalde bedragen liggen naar verluidt rond $0,003–$0,005 per stream — genoeg voor enkele tientallen dollars bij tienduizenden streams. Bands als Los Campesinos! maakten hun opbrengsten openbaar; andere platformen zoals Amazon en Tidal betalen per stream hoger. Spotify verdedigt zich met het argument dat haar enorme gebruikersbasis uiteindelijk meer totaalinkomsten oplevert.
De laatste jaren heeft Spotify zijn aanbod uitgebreid met podcasts, video en luisterboeken, wat ook controverse veroorzaakte. In 2022 trokken Neil Young en Joni Mitchell tijdelijk hun muziek terug na een ruzie over Joe Rogan en vermeende desinformatie. Recente artiestenacties gingen verder: onder meer Deerhoof, Godspeed You! Black Emperor en King Gizzard & The Lizard Wizard verwijderden muziek nadat openbaar werd dat oprichter Ek had geïnvesteerd in een Duits bedrijf dat militaire AI en drones ontwikkelt. Ek stapte begin dit jaar terug als CEO maar blijft in het bestuur. Of afgehaakte artiesten lang buiten de grootste streamingdienst kunnen blijven is onduidelijk.
Spotify blijft marktleider, maar concurrenten als Apple Music, YouTube Music, Amazon Music, Deezer en Qobuz bieden alternatieven — waardoor debat over eerlijke vergoedingen en ethiek van platformbeleid voorlopig gaande blijft.