NU+ | Positie Orbán wankelt in Hongarije, maar hij maakt het de oppositie lastig

In dit artikel:

Hongarije staat voor de spannendste parlementsverkiezingen in jaren, maar een mogelijk verlies voor premier Viktor Orbán en zijn partij Fidesz is niet gegarandeerd ondanks gunstige peilingen voor de oppositie. Orbán regeert sinds 1998 (permanent sinds 2010) en bouwde in die periode een politiek systeem dat de concurrentie structureel benadeelt.

Belangrijkste instrumenten die Fidesz in praktijk heeft gebracht:
- Hervorming van grondwet en kiesstelsel: sinds 2011 zijn kiesdistricten herverdeeld en is het winner-takes-all-principe versterkt. Oppositiekiezers werden vaak in grote districten samengebracht, Fidesz-stemmers in meerdere kleine districten, wat Fidesz relatief meer zetels oplevert.
- Afschaffing van de tweede kiesronde en hogere drempels voor samenwerkingsverbanden maken het lastiger voor losse oppositiepartijen om gezamenlijk winst te boeken.
- Een wijziging van de kieswet verplicht samenwerkende partijen in meerdere districten kandidaten te stellen, iets wat kleinere partijen extra belast.
- Praktische maatregelen zoals het toestaan dat bepaalde groepen kiezers in andere districten stemmen (in 2022 benut om aanhangers naar cruciale districten te verzenden) vergroten Orbáns voordeel.

Ook het kiesrecht zelf is ongelijk geregeld: etnische Hongaren in buurlanden kregen in 2014 staatsburgerschap en mogen per brief stemmen — veel van hen steunen Orbán — terwijl Hongaren die naar het buitenland verhuisd zijn fysiek naar een ambassade of consulaat moeten reizen.

Media en informatie
Orbán gebruikte zijn machtspositie om de onafhankelijke pers sterk te verzwakken. Zo'n vijfhonderd titels werden opgekocht en ondergebracht bij de stichting KESMA; organisaties als Reporters Without Borders en het ECPMF spreken van een vrijwel door Fidesz gecontroleerd medialandschap (circa 80% volgens RSF). Naast traditionele media werkt Fidesz met gerichte campagnes en desinformatie op platforms als TikTok en Instagram, waarbij soms ook buitenlandse geldstromen worden genoemd.

Klantenbinding en druk
Fidesz zet financiële stimulansen en sociale maatregelen in rond verkiezingen: het uitdelen van cadeaus en het beschermen van koopkracht van bijvoorbeeld gepensioneerden en ambtenaren zijn beproefde tactieken. Ambtenaren en leraren ervaren druk: stemmen op Fidesz wordt impliciet gekoppeld aan baanbehoud. Hoe deze uitgaven gefinancierd worden is onduidelijk; sommige analisten vermoeden dat Orbán Europese geldstromen zal aanspreken, ondanks zijn kritiek op de EU.

Internationaal oordeel en prognose
Expertise noemt Hongarije een hybride regime met democratische én autoritaire elementen; de OSCE oordeelde dat recente verkiezingen vrij maar niet eerlijk waren. Of de oppositie deze keer succesvol samen optreedt en het ballastsysteem van Orbán weet te doorbreken, blijft de centrale vraag.