NU+ | Bom barst in Midden-Oosten door aanval op Iran, einddoel onduidelijk
In dit artikel:
Na wekenlange escalatie zijn de VS en Israël begonnen aan wat zij omschrijven als een grootschalige aanval op Iran. De actie, die zaterdag van start ging, richt zich volgens Washington en Jeruzalem op Iraanse militaire installaties: raketbases, productiecapaciteit en de marine. Tegelijk blijft onduidelijk wat precies het uiteindelijke doel is en hoe dat haalbaar zou moeten zijn, terwijl de kans op verdere regionale ontbranding groot is.
Het Witte Huis motiveert de operatie met een acute dreiging van het Iraanse regime voor de Amerikaanse nationale veiligheid, maar levert hiervoor wisselende en doorgaans weinig overtuigende bewijzen. Interne tegenstrijdigheden in Amerikaanse beweringen — variërend van waarschuwingen dat Iran snel een kernwapen zou kunnen hebben tot eerdere constateringen dat het nucleaire en langeafstandsraketcapaciteit nog jaren ver weg is — onderstrepen de onduidelijkheid. Ook ontbrak tot aan de aanval een breed draagvlak in het Congres, onder kiezers of binnen het bondgenootschap, iets wat de regering-Trump kennelijk op de koop toe neemt.
Israëlische motieven zijn consistenter: de regering-Netanyahu ziet Iran al decennialang als de grootste existentiële bedreiging voor Israël. De combinatie van het uitschakelen van Iraanse bondgenoten zoals Hamas en Hezbollah, plus interne onrust in Iran, creëert volgens Israël een zeldzame gelegenheid om het regime forse klappen toe te brengen. Politiek komt een assertieve aanpak Netanyahu ook goed uit nu hij, ondanks onvrede over zijn leiderschap, bij aanstaande verkiezingen baat kan hebben bij militaire successen.
Rapporten wijzen erop dat naast infrastructuur ook waarschijnlijk pogingen zijn ondernomen om leidinggevenden te treffen; satellietbeelden zouden schade tonen aan het wooncomplex van ayatollah Khamenei en het presidentieel paleis. Experts waarschuwen dat een decapitatiestrategie risicovol is: Iran heeft opvolgingsmechanismen en is voorbereid op zo’n scenario, zodat het doden van leiders niet per se tot instorting van het regime leidt.
Een van de ambitieuzere, maar onwaarschijnlijke, doelen is regimechange. Historisch gezien zijn luchtaanvallen zonder inzet van grondtroepen of een georganiseerde binnenlandse oppositie onvoldoende gebleken om regeringen omver te werpen. De VS roept Iraniërs op om na bombardementen zelf in opstand te komen, maar Iran beschikt niet over een verenigde, klaarstaande tegenmacht en het is onduidelijk of de Verenigde Staten of Israël voorbereidingen hebben getroffen om een binnenlandse opstand substantieel te ondersteunen.
De directe tegenreacties vanuit Iran — raketaanvallen op Israël en Amerikaanse bases en onderscheppingen door de Verenigde Arabische Emiraten — tonen hoe snel het conflict kan regionaliseren. Een langdurige confrontatie zou ook wereldwijde gevolgen kunnen hebben, onder meer via verstoringen van het verkeer door de Straat van Hormuz, stijgende energieprijzen en problemen voor het internationale goederentransport.