NU+ | Kraanvogel op A2 niet enig dier dat rouwt: 'Olifanten condoleren elkaar'
In dit artikel:
Een kroonkraanvogel die zaterdag weigerde weg te vliegen van de A2 bleef bij een gestorven soortgenoot, een beeld dat experts gebruiken om te illustreren dat dieren kunnen rouwen. Dierwetenschapper Claudia Vinke (Universiteit Utrecht) en auteur Lotte Stegeman stellen dat rouw vooral optreedt wanneer er een sociale band bestaat; dat patroon komt veelvuldig terug in veldobservaties.
Of dieren precies begrijpen wat de dood betekent, blijft ongewis omdat onderzoekers niet in het hoofd van een dier kunnen kijken. Toch twijfelt vrijwel niemand in de wetenschap aan het bestaan van emoties zoals verdriet. Rouw uit zich bij dieren vaak in veranderd gedrag: stoppen met eten, meer vocale uitingen (bijvoorbeeld bij katten), aanhoudend rondhangen bij het overleden individu, aanraken of pogingen het dier op te tillen — gedragingen die lijken op menselijke controlehandelingen bij overlijden.
Veldvoorbeelden illustreren de variatie en intensiteit van dierlijke rouw. In Canada zwom een orka zeventien dagen rond met haar dode jong op de kop, wat jagen bemoeilijkte. Jane Goodalls observaties van chimpansee Flint laten zien dat verlies vergaande gevolgen kan hebben: Flint raakte na de dood van zijn moeder gedesoriënteerd en stierf enkele weken later dicht bij haar grafplek. Sommige soorten hebben zelfs rituelen: olifanten controleren eerst of een groepslid echt dood is en rouwen vervolgens in beurtelings contact met de dode—Vinke noemt dat een soort "condoleance". Marc Bekoff beschreef hoe eksters na het vinden van een dode soortgenoot plukjes gras over het lichaam legden, als afscheidsgedrag.
Hoelang rouw duurt verschilt sterk per individu en soort; veel dieren herstellen uiteindelijk omdat blijvend zichtbaar kwetsbaar zijn in de natuur nadelig kan zijn. Soms leidt het overlijden van een dominante partner juist tot opluchting en meer speels of sociaal gedrag bij anderen — wat onderzoekers aanduiden als opluchtingsgedrag.
De observaties benadrukken dat emotioneel leven bij dieren reëel is en variabel, maar ook moeilijk te kwantificeren. Voor dierenwelzijn en beheerspraktijken kan erkenning van rouw belangrijk zijn: het beïnvloedt hoe we omgaan met gestorven huisdieren, dieren in gevangenschap en wilde populaties.