NU+ | Ko Colijn over de commerciële kant van oorlog: 'Oorlog is ook business'
In dit artikel:
Defensie-expert Ko Colijn schetst hoe moderne oorlogvoering steeds meer een commerciële dynamiek krijgt: technologie — vooral drones — verandert de strijd en opent nieuwe markten voor bedrijven en overheden. In het conflict in en tegen Oekraïne en in de confrontaties met Iran spelen onbemande systemen inmiddels een dominante rol; Oekraïne stelt dat ongeveer 80 procent van vijandelijke doelen door drones wordt bestookt en filmde in 2025 ruim 819.000 succesvolle droneaanvallen. Hedendaagse drones kunnen autonoom doelen veranderen in de eindfase van de vlucht, waardoor menselijke tussenkomst vaak te laat komt.
Die technologische omslag brengt razendsnelle wapenontwikkeling met zich mee: wat een doorbraak lijkt, raakt binnen weken verouderd. Oekraïne ontwikkelt goedkope afweerdrones en produceert zelf massaal aanvallende systemen, deels in samenwerking met westerse landen (ook Nederland) en met het oog op afnemers in de rijke Golfstaten, waar veel schade is door Iraanse Shahed-drones. Kyiv zoekt tegelijk kapitaal en markten: er hangt een mogelijk akkoord met Amerikaanse investeerders ter waarde van circa 50 miljard dollar in de lucht, waarbij Oekraïne zijn knowhow en grondstoffen aanbiedt.
Commerciële belangen verschijnen ook op andere manieren. Grote wapenbedrijven als Lockheed en databedrijven als Palantir hebben veel invloed; wapenfabrikant Rheinmetall bouwt pantserraketten in Oekraïne vanwege lagere lonen en belastingen. Zelfs westerse krijgsmachten nemen kennis over — Duitsland heeft een overeenkomst getekend om van Oekraïense instructeurs te leren hoe een Russische aanval te weerstaan. Tegelijkertijd worstelen westerse bedrijven met de risico’s van opereren in een oorlogsgebied: veel Amerikaanse ondernemingen in Oekraïne werden al door Russisch vuur getroffen, terwijl sommige bedrijven aantrekkelijkere voorwaarden in Rusland zoeken.
Colijn wijst ook op privaat eigendom van cruciale infrastructuur: Elon Musk's Starlink beinvloedde communicatie aan beide fronten en kon toegang afsluiten, met directe gevolgen voor gevechtsoperaties. Bovendien zijn er verbanden tussen politieke elites en de defensiesector: de zonen van Donald Trump hebben miljoenenbelangen in dronestart-ups die Oekraïense technologie gebruiken, wat korte lijntjes met het Pentagon mogelijk maakt. Conclusie: de grens tussen militaire noodzaak en commerciële winst vervaagt, met grote strategische en ethische implicaties voor beleid en veiligheid.