NU+ | Jan Timman gaf schaken nieuwe dimensie: 'Hij was een rockster'

In dit artikel:

Jan Timman (74), lange tijd algemeen beschouwd als de beste Nederlandse schaker sinds oud-wereldkampioen Max Euwe, is donderdag overleden. Timman was een spilfiguur in het internationale schaken van de jaren zeventig tot ver in de jaren negentig: een creatief denker, begenadigd eindspelanalist en productief auteur van schaakliteratuur die nog steeds wordt bestudeerd door grootmeesters.

Zijn carrière kende hoogtepunten die de Nederlandse schaakpubliek in beroering brachten. In 1988 zorgde hij met een overwinning in Antwerpen tegen Lajos Portisch voor een nationale sensatie; eind jaren tachtig en begin jaren negentig bereikte hij twee keer de finale van het kandidatentoernooi. In 1990 verloor hij kansloos van Anatoli Karpov in Maleisië; zijn tweede poging in 1993 strandde tegen Nigel Short, waarna de wereld van het professionele schaken tijdelijk splijtte door Short en Garry Kasparov die uit de FIDE stapten. Die gecompliceerde periode — inclusief de discussie rond wat wel of niet een 'echte' wereldtitel was — doet volgens kenners niets af aan Timmans status als topspeler van zijn generatie.

Collega’s en opvolgers prijzen hem om zijn inzicht en schrijverschap. Schaakjournalist en internationaal meester Gert Ligterink noemde hem een "supertalent", iemand die partijen en varianten met zeldzame diepgang ontleedde. Timman behaalde zijn grootmeestertitel op 22‑jarige leeftijd — wat destijds al laat werd genoemd en nu vrijwel ondenkbaar is — en bleef tot op hoge leeftijd op het hoogste niveau spelen. Anish Giri, de huidige Nederlander nummer één, noemt Timman "mijn voorbeeld" en benadrukt hoe Timmans eindspelstudies en geheugen hem inspireerden; Giri heeft persoonlijk met Timman getraind en een korte match gespeeld.

Naast zijn schaakkunsten stond Timman bekend als een bohemien: charmant, levensgenieterig en een vaste verschijning na partijen aan de bar van dorpshuis De Moriaan met een glas rode wijn. Dat imago maakte hem ook tot een icoon die het schaakwereldje — met zijn rocksterachtige lange haar en theatrale stijl — een andere uitstraling gaf.

Timmans nalatenschap leeft voort in zijn boeken en analyses, die volgens hedendaagse grootmeesters verplichte literatuur vormen. Zijn invloed reikt van de bordstrategieën die hij ontwikkelde tot de manier waarop hij het schaakleven combineerde met een eigenzinnige levensstijl. Voor veel Nederlandse schakers blijft hij een inspiratiebron, iemand die de weg wees naar het hoogste niveau en een nationaal schaakhype kon ontketenen.