NU+ | Hoe een omstreden patent van 150 jaar oud de wereld heeft verkleind
In dit artikel:
Op 7 maart 1876 kreeg Alexander Graham Bell het patent voor een toestel waarmee menselijke spraak via draden van de ene naar de andere plaats kon worden overgebracht — het begin van de telefoon zoals die toen werd voorgesteld. Enkele dagen later sprak Bell voor het eerst over een korte afstand met zijn assistent Thomas Watson: “Mr. Watson, come here, I want to see you.” De uitvinding zette de draadloze telegrafie aan de kant en maakte het mogelijk dat mensen spontaan met elkaar praatten over stadsgrenzen heen.
De uitvinding kwam niet zonder controverse. Rond 1876 bestond er al een felle concurrentiestrijd; Bell diende zijn aanvraag slechts uren eerder in dan concurrent Elisha Gray. Later wees ook Antonio Meucci zich als kandidaat-uitvinder aan: hij toonde al in de jaren 1860 een ‘teletrofono’ maar kon door geldgebrek geen patent veiligstellen. Meucci kreeg in 2002 politieke erkenning van het Amerikaanse Congres, maar het officiële patent bleef op Bells naam staan. Bell voerde tientallen rechtszaken over patentrechten en won deze doorgaans; tegenstanders blijven echter betwijfelen of hij nooit ideeën van anderen gebruikte.
Bell combineerde techniek met commercieel inzicht: in 1877 stichtte hij de Bell Telephone Company, het zaadje waaruit later telecomreuzen als AT&T voortkwamen. In Nederland ging het eerste openbare telefoonnetwerk op 1 juni 1881 in bedrijf. Vanuit de zolder van sociëteit De Groote Club verbond een telefoniste van de Nederlandsche Bell-Telephoon Maatschappij toen 49 abonnees met elkaar; naar verluidt viel toen de zin “Ik verbind u door.”
In anderhalve eeuw is de functie van de telefoon veranderd en uitgebreid: vaste lijnen nemen in Nederland af (ongeveer 3,7 miljoen aansluitingen en dalend), maar het telefonienetwerk blijft essentieel, ook voor mobiele gesprekken die via zendmasten en een netwerk van kabels lopen. Wat ooit bedoeld was om stemmen over afstand hoorbaar te maken, is inmiddels onderdeel geworden van beeldbellen en internetcommunicatie — ontwikkelingen die de wereld opnieuw kleiner maakten dan Bell zich ooit had voorgesteld.