NU+ | Brand verwoest natuur Europa, maar herten smullen later van nieuw groen

In dit artikel:

In Europa is deze zomer al meer dan 500.000 hectare natuur door brand verloren gegaan. Grote branden in Zuid-Frankrijk en Spanje zijn grotendeels bedwongen, maar in onder meer Kroatië en België ontstaan nog nieuwe brandhaarden. Hoe zwaar de natuur wordt getroffen, hangt vooral af van de bodem en de snelheid waarmee het vuur zich verspreidt.

De brand in het Belgische natuurgebied de Hoge Venen is bijzonder schadelijk omdat niet alleen planten en strooisel, maar ook de veengrond zelf brandt. Daarmee verdwijnen zaden, wortels en grote aantallen bodemdieren. Volgens bioloog Rudy van Diggelen raakt daardoor het hele ecosysteem ontregeld: insecten en andere kleine organismen vervullen belangrijke functies bij de afbraak en structuur van de bodem. Een snel oprukkende brand kan er juist minder schade aanrichten dan een vuur dat langdurig op dezelfde plek blijft woeden.

Grotere dieren, zoals reeën, herten, wilde zwijnen, vossen en konijnen, kunnen meestal vluchten en later terugkeren. Ecoloog Leo Linnartz noemt herten en reeën zelfs relatieve profiteurs van de nieuwe situatie, omdat na een brand jong gras en bladeren aan jonge bomen beschikbaar komen. Kleine dieren die afhankelijk zijn van insecten of minder mobiel zijn, waaronder hagedissen, hebben het veel moeilijker.

Planten en bomen kunnen zich deels herstellen uit overgebleven wortels en zaden. Als die zijn vernietigd, komt nieuwe begroeiing uit omliggende gebieden. Dat herstel brengt de oorspronkelijke natuur echter niet volledig terug. Eeuwenoude bomen, boomholten en de soorten die daarvan afhankelijk waren, verdwijnen. Ook kunnen ongewenste planten en invasieve exoten het verbrande gebied koloniseren. De terugkeer van insecten kan bovendien lang duren.

In de Hoge Venen zal het herstel naar verwachting extra traag verlopen door de brandende veenbodem. Die is door vroegere ontwatering en veenwinning veranderd in droog, brandbaar turf. De deskundigen zien daarom aanleiding om het gebied opnieuw structureel te vernatten. Volgens hen kan dat de veengrond brandbestendiger maken en biedt de schade een kans om de oorspronkelijke, natte omstandigheden te herstellen; ook Nederlandse veengebieden zouden daarvan kunnen profiteren.