NU+ | Landen in paniek over bevolkingskrimp: 'Ingrijpende hervormingen nodig'
In dit artikel:
Steeds meer regeringen voeren beleid om het geboortecijfer te verhogen, van financiële prikkels tot controversiële maatregelen. China trok recent wereldwijde aandacht door hogere belastingen op condooms in te voeren; het doel is de economische gevolgen van vergrijzing af te wenden. In Azië is de zorg groot: Zuid-Korea kampt met gemiddeld 0,75 kinderen per vrouw — ver beneden het vervangingsniveau van 2,1 — en noemt die situatie al een crisis. Ook Europese landen ondernemen ingrijpende stappen: Hongarije geeft vrouwen met vier of meer kinderen levenslange vrijstelling van inkomstenbelasting en subsidieert gezinsauto’s. In de Verenigde Staten stelde de regering onder president Trump eenmalige 'babybonussen' van 1.000 dollar voor ouders die tijdens zijn ambtstermijn een kind krijgen.
Onderzoekers en demografen verwachten dat zulke kortetermijnmaatregelen weinig structureels veranderen. Daniël van Wijk (NIDI) stelt dat bonussen en vergelijkbare incentives vaak een kleine en tijdelijke stijging teweegbrengen omdat ze vooral uitstellers ertoe aanzetten eerder een kind te nemen, zonder het totaal aantal kinderen per vrouw substantieel te verhogen. De ingreep van China (naast de historische context van het eenkindbeleid van 1979–2015) wordt door deskundigen bovendien als problematisch gezien: hogere kosten voor voorbehoedsmiddelen kunnen vooral leiden tot meer ongewenste zwangerschappen, in plaats van geplande geboortes.
Wat wel effect kan hebben, volgens demografen, zijn beleidspakketten die het combineren van werk en gezin vergemakkelijken: betaalbare en toegankelijke kinderopvang, goed geregeld ouderschapsverlof en arbeidsmarktzekerheid. Scandinavische landen lieten langere tijd relatief gunstige cijfers zien mede dankzij dergelijke voorzieningen. Nederland neemt dit mee in het beleid: vanaf 2029 wordt kinderopvang hier nagenoeg gratis gemaakt.
Toch wijzen analisten erop dat zelfs verbeterde voorzieningen niet automatisch tot grotere gezinnen leiden. Jonge volwassenen stellen vaak gezinnen uit om eerst huisvesting, carrière en financiële zekerheid op orde te hebben — factoren die vooral bij lagere inkomens samenhangen met dalende vruchtbaarheid. Regionale verschillen in geboortecijfers kunnen bovendien leiden tot krimp van lokale voorzieningen (zoals scholen), met implicaties voor welvaart. Op de lange termijn zullen landen dus naast gezinsvriendelijk beleid ook breed economisch en sociaal beleid moeten hervormen; blindelings vertrouwen op financiële prikkels of beperkte maatregelen lijkt volgens experts geen duurzame oplossing.