Nu Amerikaans imperialisme zich niet langer alleen 'daar' afspeelt, worden we langzaam wakker
In dit artikel:
De afgelopen weken gingen oproepen tot een boycot van ChatGPT rond nadat de Amerikaanse regering onder Trump AI-bedrijf Anthropic op een zwarte lijst zette omdat het vasthield aan ethische grenzen. OpenAI sprong snel in de ontstane leegte, waarna publieke kritiek oplaaide, met in Nederland schrijver Rutger Bregman als een van de voortrekkers. Anthropic profileert zich volgens eigen verklaring als terughoudend: het staat gebruik van AI voor buitenlandse inlichtingen toe, maar verzet zich tegen grootschalige binnenlandse surveillance; het ziet deels autonome wapens als verdedigbaar, maar vindt AI nu nog onbetrouwbaar genoeg om volledig autonome wapens te leveren die burgers en militairen in gevaar brengen.
Dilara Bilgiç plaatst die houding in een bredere historisch-politieke context: het is een vertrouwde reflex om misbruik te tolereren zolang het “daar” gebeurt en pas verontwaardigd te raken wanneer het “hier” aankomt. Ze verwijst naar denkers als Aimé Césaire en Hannah Arendt (de zogenaamde imperiale boemerang) om te onderstrepen dat koloniale of militair-technologische praktijken die elders normaliseren, uiteindelijk ook thuis kunnen terugkeren.
Bilgiç signaleert dat Europa nu wél wakker lijkt te worden en pleidooien voor meer technologische en culturele onafhankelijkheid horen, maar waarschuwt dat men zich niet afkeert van de onderliggende middelen: surveillance, gewelddadige technologie en uitsluitende structuren worden niet afgebouwd maar vaak gekopieerd en opgeschaald. Als actuele voorbeelden noemt ze een Kamerbreed aangenomen motie voor nauwere samenwerking met het Israëlische leger bij een Europees defensiesysteem en Italië dat migranten in detentiecentra in Albanië plaatst — praktijken die buiten het zicht en toezicht vallen en door andere Europese landen worden bekeken of overgenomen.
Haar kernboodschap is nuchter en urgent: wie zegt “dat mag daar, maar niet hier” legt precies de infrastructuur en precedentprincipes aan die het mogelijk maken dat het morgen wél hier gebeurt. Bilgiç verlaat even het juridische-mensrechtenargument en formuleert het in een egocentrische logica: het beschermen van eigen grenzen door tolereren van schadelijke toepassingen elders is uiteindelijk zelfvernietigend.