NRC analyseerde 2.439 Kamerstemmingen uit de eerste periode van kabinet-Jetten. Hoe werkt dit minderheidskabinet?

In dit artikel:

In de eerste maanden van het kabinet-Jetten laat de Tweede Kamer zien hoe een minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA overeind probeert te blijven: de drie regeringspartijen stemmen in 85 procent van de gevallen als één blok, terwijl de oppositie zelden breed genoeg samen optrekt om het kabinet echt te verslaan. NRC analyseerde 2.439 stemmingen en concludeert dat de coalitie meestal steun vindt bij kleine of middelgrote partijen, maar dat het lastig blijft om zelf grote plannen door te drukken.

Een goed voorbeeld is de motie van BBB’er Femke Wiersma en PvdD’er Ines Kostic over het gespreid betalen van het eigen risico bij dure behandelingen. Ondanks brede steun vanuit de oppositie haalde het voorstel het net niet, omdat ook JA21 en ChristenUnie tegenstemden. Zulke momenten zijn typisch voor dit kabinet: spannend, maar vaak net in het voordeel van de coalitie.

Opvallend is dat vooral GroenLinks-PvdA (“Pro” in het artikel) en JA21 sleutelposities innemen. Beide partijen stemmen geregeld met de coalitie mee en kunnen bij krappe stemmingen het verschil maken, al doen ze dat vaak voor verschillende onderwerpen. Pro helpt het kabinet bijvoorbeeld bij stikstof, Oekraïne en het blokkeren van accijnsverlagingen, terwijl JA21 vaker meespeelt bij rechtsere voorstellen en juist linkse plannen wegstemt. De PVV en de afsplitsing Groep Markuszower blijken minder betrouwbaar als steunpilaar.

Toch levert deze tactiek het kabinet vooral verdediging op, niet per se bestuurskracht. Wanneer het gaat om moeilijke hervormingen, zoals bezuinigingen op sociale zaken of asielmaatregelen, vindt de oppositie juist makkelijker een gezamenlijke tegenstem. Daarom groeit in Den Haag het besef dat een breder akkoord, mogelijk richting Prinsjesdag, nodig kan zijn. Vooral Pro zou dan belangrijk worden, ook al ligt die partij inhoudelijk ver van de coalitie af.