Noorse koning Harald (89) overleden, man van de rake toespraken en vader die geconfronteerd werd met schandalen

In dit artikel:

Koning Harald van Noorwegen is vanochtend op 89-jarige leeftijd overleden in een ziekenhuis in Oslo. Hij regeerde 35 jaar onder het motto ‘Alt for Norge’ en groeide uit tot een populaire, bescheiden vorst die met rake toespraken en humor veel Noren wist te verbinden. Zijn zoon, kroonprins Haakon, nam de afgelopen jaren al geregeld als regent zijn taken over.

Harald werd in 1937 geboren op het landgoed Skaugum bij Oslo, als enige zoon van kroonprins Olav en prinses Märtha. Toen Duitsland Noorwegen in 1940 binnenviel, vluchtte de toen 3-jarige prins met zijn moeder en twee zussen eerst naar Zweden en later naar de Verenigde Staten. In 1945 keerde het gezin terug. Zijn ouders probeerden hem zo normaal mogelijk op te voeden, al was er altijd een lijfwacht in de buurt.

Na zijn middelbare school diende Harald in het leger en studeerde hij vervolgens politieke wetenschappen, geschiedenis en economie aan de Universiteit van Oxford. Na de dood van zijn grootvader Haakon VII in 1957 werd hij kroonprins. Hij werkte nauw samen met zijn vader Olav V, die koning werd nadat Haralds moeder in 1954 aan kanker was overleden. Harald vervulde al jong officiële taken en trad tijdelijk op als regent.

In 1968 trouwde hij met Sonja Haraldsen, de dochter van een ondernemer uit de kledingindustrie. Hun relatie was jarenlang omstreden, omdat Sonja geen adellijke afkomst had. Het paar hield de liefde grotendeels verborgen en mocht elkaar zelfs niet in het paleis ontmoeten. Harald liet zijn vader uiteindelijk weten dat hij met Sonja zou trouwen of ongehuwd zou blijven. De koning stemde toe. Het paar kreeg twee kinderen: Märtha Louise en Haakon.

Na de dood van Olav in 1991 werden Harald en Sonja koning en koningin. Ook als vader kreeg Harald te maken met controversiële partnerkeuzes. Haakon trouwde met Mette-Marit Tjessem Høiby, die een ongehuwde moeder was en een drugsverleden had. Vlak voor het huwelijk sprak zij daar publiekelijk over, waarna de Noren haar grotendeels accepteerden. Haar zoon Marius werd in de koninklijke familie opgenomen, maar werd volgens het artikel in 2026 veroordeeld voor verkrachting, wat het imago van het koningshuis zwaar belastte.

Ook Haralds dochter Märtha Louise veroorzaakte herhaaldelijk ophef. Zij schreef over hoogsensitiviteit en engelen, organiseerde betaalde spirituele workshops met haar partner Durek Verrett en gebruikte haar prinsessentitel bij commerciële activiteiten. In 2019 werd afgesproken dat ze die titel daarvoor niet meer zou inzetten, maar die regeling werd volgens het artikel meermaals overtreden. Harald probeerde de familie bijeen te houden en conflicten te temperen.

Buiten het paleis stond Harald bekend als sportief en nuchter. Hij was een fervent skiër en zeiler, won onder meer het wereldkampioenschap zeilen van 1987 en droeg de Noorse vlag tijdens de Olympische Spelen van 1964 in Tokio. Ook was hij twintig jaar voorzitter van het Noorse Wereld Natuur Fonds. Zijn levensstijl bleef eenvoudig: het koninklijk paar bezat geen buitenlands verblijf, maar wel een houten hut in de Noorse bergen.

Haralds toespraken benadrukten vaak de diversiteit en verbondenheid van de Noorse samenleving. Na de terroristische aanslagen van Anders Behring Breivik in 2011, waarbij 77 mensen omkwamen, sprak hij zichtbaar geëmotioneerd tijdens een herdenking. Noren reageerden massaal dat de koning ‘een van hen’ was. Volgens historicus Trond Norén Isaksen was Haralds bemoeienis met een grondwetswijziging over de lutherse geloofsplicht van de monarch zijn belangrijkste politieke misstap.

Zijn gezondheid ging de laatste twintig jaar sterk achteruit. Hij werd behandeld voor blaaskanker, kreeg een hartklep en onderging operaties aan zijn knie en pees. In 2024 kreeg hij tijdens een vakantie in Maleisië een pacemaker, wat leidde tot kritiek over zijn reis en de kosten van zijn repatriëring. In augustus verslechterde zijn toestand opnieuw door een bloedziekte waarbij rode bloedcellen versneld worden afgebroken, gevolgd door een bacteriële bloedinfectie. Uiteindelijk overleed hij in het ziekenhuis van Oslo.