Nooit genoeg: Esajas gooit zijn lintje terug, terwijl de koning het onderzoek naar zijn eigen familie zelf betaalde

In dit artikel:

Activist Mitchell Esajas heeft vrijdag zijn koninklijke onderscheiding teruggestuurd. Hij kreeg het lintje in 2023 voor zijn strijd tegen racisme, maar vindt dat erkenning van het koloniale verleden niet volstaat zolang economische en raciale ongelijkheid blijft bestaan. Esajas roept koning Willem-Alexander op zich in te zetten voor een nationale route naar herstel.

Aanleiding is een omvangrijk onderzoek naar de betrokkenheid van de Oranjes bij het Nederlandse kolonialisme. Ruim zestig onderzoekers onder leiding van historicus Gert Oostindie concludeerden dat de koninklijke familie eeuwenlang achter het koloniale systeem stond en er in de negentiende eeuw omgerekend ongeveer een half miljard euro aan verdiende, vooral via Nederlands-Indië. Volgens het onderzoek hadden de Oranjes tegelijk beperkte invloed op het concrete koloniale beleid. Aan de trans-Atlantische slavenhandel en de slavernij in het Caribisch gebied zouden zij vrijwel niets hebben verdiend.

De koning betaalde het onderzoek zelf en noemde de uitkomsten eerder schrijnend, confronterend en een aansporing tot verdere stappen. Onder meer slavernij-instituut NiNsee ziet het rapport als beginpunt van een gesprek over herstel. Ook nationaal coördinator tegen discriminatie en racisme Rabin Baldewsingh prees de koning voor de erkenning van het koloniale verleden.

Het kabinet stelde in 2023 al 200 miljoen euro beschikbaar voor onder meer herdenkingen en educatie. Premier Jetten zei vrijdag dat nieuwe betalingen niet aan de orde zijn en dat de overheid daar volgens hem al volop mee bezig is. De auteur betwijfelt echter of dit een definitief standpunt is en vreest dat een ‘nationale route naar herstel’ uiteindelijk tot herstelbetalingen of extra overheidsuitgaven leidt.

Het artikel is uitgesproken kritisch over Esajas, NiNsee en wat het de ‘excuusindustrie’ noemt. Volgens de auteur verschuift de discussie steeds van excuses naar nieuwe financiële eisen en wordt de rekening bij belastingbetalers gelegd die zelf geen verantwoordelijkheid dragen voor koloniale misstanden. De auteur pleit daarom voor een harde politieke toezegging tegen herstelbetalingen en voor het beëindigen van het programma van 200 miljoen euro. Daarbij wordt erkend dat slavernij en koloniaal geweld ernstige misdaden waren, maar betoogd dat hedendaagse Nederlanders daarvoor geen individuele schuld of financiële verplichting hebben.