Nooit eerder gezien: explosie van zwart gat stuurt supersnelle winden van 60.000 kilometer per seconde de ruimte in 

In dit artikel:

In juli 2024 zagen Europese en Amerikaanse onderzoekers voor het eerst een uitbarsting van supersnelle winden vanuit het superzware zwarte gat in het centrum van het spiraalstelsel NGC 3783. Met röntgentelescopen XMM-Newton (ESA) en XRISM (NASA) registreerde het team eerst een felle röntgenflits; binnen 24 uur gevolgd door windsnelheden van ongeveer 60.000 km/s — ruim een vijfde van de lichtsnelheid en zo’n 440.000 keer sneller dan de hoogste windsnelheid ooit op aarde.

Onder leiding van Liyi Gu (SRON Nederland) constateerden de onderzoekers dat deze winds abrupt ontstonden na veranderingen in het centrum van het actieve sterrenstelsel (AGN). De waarnemers vermoeden dat magnetische ontknoopingen of reconectie in het magnetische veld van de AGN de drijvende kracht waren, een proces dat analoog is aan zonnevlammen en zonnewind maar dan op enorme schaal. Volgens Matteo Guainazzi (ESA) doen de erupties denken aan vlammen op de zon, maar veel krachtiger.

ESA-onderzoeker Camille Diez benadrukt dat zulke winden cruciaal zijn voor de evolutie van gaststerrenstelsels: ze kunnen gas uit het stelsel blazen of verdelen en daarmee stervorming beïnvloeden. Het nieuwe resultaat koppelt daarmee lokale plasmafysica (zoals bij de zon) aan kosmische processen rond zwarte gaten en biedt een belangrijke aanwijzing om te begrijpen hoe AGN-magnetisme en windvorming galactische geschiedenis sturen.