Nog niet iedereen kan wennen aan verkoopverbod op tabak in supermarkten
In dit artikel:
Op 1 juli 2024 verdwenen in één klap meer dan de helft van de ongeveer 10.000 verkooppunten van tabak in Nederland: supermarkten, hotels, restaurants en cafés mochten vanaf die datum geen sigaretten, shag of aanverwante rookwaren meer verkopen. De maatregel is onderdeel van het overheidsstreven naar een ‘rookvrije generatie’ in 2040 en werd in 2020 aangekondigd. Destijds vreesden winkeliers grote omzetverlies en het verdwijnen van honderden winkels; een eerder door de overheid besteld onderzoek voorspelde dat zo’n 500 supermarkten zouden moeten sluiten.
De werkelijkheid tot nu toe is minder dramatisch maar onmiskenbaar: tussen 2024 en 2025 verdwenen 175 supermarkten, volgens CBS-cijfers. Sommige sluitingen zijn alleen deels aan het verbod toe te schrijven; voor anderen was de locatie of klantenloop al problematisch. Ondernemers hebben vaak een creatieve uitweg gevonden: eigen tabakszaken openden naast of tegenover hun supermarkt, en ketens als Primera en tankstations profiteerden van de verplaatste vraag.
De tabaksindustrie en -handel signaleren echter onbedoelde bijeffecten. De branchevereniging VSK stelt dat het verbod contraproductief werkt: rokers stoppen niet, maar zoeken andere kanalen — het buitenland, tankstations, gespecialiseerde tabakswinkels en steeds vaker het informele circuit en koeriersdiensten die illegale tabak leveren. Douaneonderzoek en ‘pakjesraap’-onderzoeken tonen een stijging van buitenlandse of illegale sigaretten in het straatbeeld: 15% in 2021, 25% in 2023 en 45% in het meest recente onderzoek. Ook rapporteert de NVWA 656 nieuwe verkooppunten voor tabak in 2021–2024, en de overheid heeft aangekondigd dat per 1 juli alle fysieke verkooppunten van tabaksproducten zich bij de NVWA moeten registreren om beter zicht te krijgen.
Supermarktexperts zien ook positieve effecten: winkels zoeken naar vervangende omzetbronnen, met meer nadruk op non-food, bloemen en gezondheidsproducten. Brancheorganisatie CBL steunt het einddoel maar waarschuwt dat de gefaseerde invoering — eerst supermarkten, later andere verkoopkanalen — geen gelijk speelveld creëert en consumenten simpelweg elders hun geld laten uitgeven. Voor voorvechters van een rookvrije generatie (o.a. Hartstichting, KWF, Longfonds) is het supermarktbord verbieden juist een belangrijke stap: tabak is minder zichtbaar en minder vanzelfsprekend, vooral voor jongeren. Ondertussen zijn tabakszaken goeddeels de winnaars: hun omzet steeg dit jaar met meer dan 40 procent sinds het verbod.