Nog niet iedereen kan wennen aan verkoopverbod op tabak in supermarkten: 'Geen gelijk speelveld'
In dit artikel:
Op 1 juli 2024 verdween meer dan de helft van de ongeveer 10.000 verkooppunten voor tabak toen supermarkten, cafés, restaurants en hotels plotseling geen sigaretten, shag en vergelijkbare rookwaren meer mochten verkopen. De maatregel maakt deel uit van het streven van de overheid naar een ‘rookvrije generatie’ in 2040.
De detailhandel vreesde grote omzetverliezen en het sluiten van kleine winkels toen het verbod in 2020 werd aangekondigd. Een door de overheid besteld onderzoek voorspelde destijds dat ongeveer 500 supermarkten de deuren zouden moeten sluiten door het wegvallen van tabaksomzet. Die doemscenario’s zijn tot nu toe niet geheel uitgekomen: het CBS registreerde tussen 2024 en 2025 175 verdwenen supermarkten, veel minder dan voorspeld.
Ondernemers en belangenbehartigers zien verschillende effecten. Supermarktexpert Erik Hemmes merkt op dat sommige winkeliers een aparte tabakszaak zijn begonnen vlakbij hun supermarkt, en dat ketens als Primera en tankstations goed profiteren. De brancheorganisatie van sigaretten- en shagfabrikanten (VSK) waarschuwt juist voor een ‘contraproductief effect’: rokers stopten niet, maar zochten andere verkoopkanalen, gingen naar het buitenland of belandden in het illegale circuit. Volgens de VSK is de handel via koeriers sinds 2024 sterk toegenomen; er circuleren zelfs advertenties van goedkope pakketten buitenlandse sigaretten.
Feitelijk zijn er ook nieuwe verkoopplekken bijgekomen: de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) telde 656 nieuwe verkooppunten voor tabak tussen 2021 en 2024. Om beter zicht te krijgen op die veranderingen kondigde staatssecretaris Tielen in december aan dat een registratieplicht voor alle fysieke verkooppunten per 1 juli van dit jaar ingaat; alle locaties die rookwaren verkopen moeten zich dan inschrijven bij de NVWA.
Douaneonderzoek en ‘pakjesraap’-metingen wijzen op een groeiend aandeel buitenlandse of illegale sigaretten: recent bleek 45 procent van geraapte verpakkingen niet-Nederlands of illegaal, tegenover 25 procent in 2023 en 15 procent in 2021. Tegelijkertijd melden tabakszaken een omzetstijging van ruim 40 procent sinds het supermarktverbod.
Supermarkten proberen het omzetverlies te compenseren door het assortiment te veranderen, met meer non-food, bloemen en gezondheidsproducten. Branchevereniging CBL benadrukt dat supermarkten voor een rookvrije generatie zijn, maar vindt de gefaseerde invoering oneerlijk: consumenten geven hun geld simpelweg elders uit, waardoor het aantal rokers niet per se afneemt. Rookvrije-generatie-organisaties (Hartstichting, KWF, Longfonds) noemen het verbod op verkoop in supermarkten desalniettemin een belangrijke stap omdat tabak minder zichtbaar wordt en vooral voor jongeren minder vanzelfsprekend. Tankstations mogen tabak nog verkopen tot 2030; daarna blijven alleen tabakszaken over als legale verkooppunten.