Nina Polak kijkt naar de moderne gek met interesse en zonder oordeel

In dit artikel:

In haar essaybundel *Moderne gekte* onderzoekt Nina Polak de hedendaagse tijdgeest aan de hand van cultuur en psychologie. Volgens haar draait veel modern gedrag om een obsessie met het ‘Zelf’: mensen proberen zichzelf voortdurend te ontdekken en te ontwikkelen, terwijl ze zich tegelijk willen beschermen tegen relaties, werk en prikkels die hun vrijheid of welzijn bedreigen.

Polak neemt verschijnselen als vanlife, woonprogramma’s, therapie, zelfzorg en meditatie serieus in plaats van ze alleen spottend te benaderen. Zo ziet ze achter het holle jargon van vanlifers niet alleen narcisme of escapisme, maar ook oprecht verzet tegen de ontmenselijking van het moderne leven. Beige interieurs op televisie verbindt ze met de Nederlandse wooncrisis. De grens tussen gezonde terugtrekking en isolement, of tussen zelfzorg en narcisme, blijft volgens haar echter dun.

Moderne kwalen als slapeloosheid, klimaatpaniek, bindingsangst en uitgestelde volwassenheid beschouwt Polak niet uitsluitend als individuele problemen. Ze zijn ook symptomen van maatschappelijke en culturele krachten. Tegelijk benadrukt ze dat mensen verantwoordelijkheid houden en zich niet volledig als slachtoffer daarvan moeten zien.

De bundel blijft vooral gericht op cultuur en psychologie. Polak werkt politieke consequenties en verantwoordelijkheid tegenover anderen minder expliciet uit; ook publieke figuren als Greta Thunberg en Donald Trump behandelt ze vooral als cultuurfenomenen. Juist haar onderzoekende, bijna agnostische houding vormt volgens de bespreking de kracht van het boek: ze probeert de moderne mens te begrijpen zonder hem tot één simpele diagnose te reduceren.