Nieuwe Rembrandt ontdekt door Rijksmuseum: Het visioen van Zacharias in de tempel
In dit artikel:
Onderzoekers van het Rijksmuseum hebben vastgesteld dat Het visioen van Zacharias in de tempel uit 1633 daadwerkelijk door Rembrandt van Rijn is geschilderd. Het paneel kwam twee jaar geleden weer onder aandacht nadat een anonieme privéverzamelaar het museum benaderde, waardoor het werk voor het eerst in 65 jaar grondig kon worden onderzocht.
Conservator Jonathan Bikker en voormalig hoofd restauratie Petria Noble onderbouwen de toeschrijving met een combinatie van technische en kunsthistorische bewijzen. Macro X‑ray fluorescence-scans, laagopbouwanalyses en zichtbare aanpassingen in de compositie tonen Rembrandteske werkwijzen. De gebruikte pigmenten en verftechniek corresponderen met schilderijen uit zijn vroege periode, zoals Daniël en Koning Cyrus voor het standbeeld van Bel (1633), Het loflied van Simeon (1631) en Jeremia treurend over de verwoesting van Jeruzalem (1630). Dendrochronologisch onderzoek plaatst het houten paneel in de periode 1625–1640 en onderzoek naar de signatuur wijst ook op originaliteit.
Het werk had eerder al in 1898 gehangen tijdens de grote Rembrandttentoonstelling in het Stedelijk Museum maar raakte vanaf circa 1960 in onmin: op basis van zwart‑witfoto’s ging men ervan uit dat het werk mogelijk door Jan Lievens of Salomon Koninck was gemaakt. In 1961 verdween het schilderij naar de particuliere markt en bleef lange tijd onzichtbaar voor experts; het werd zelfs niet door de recent overleden Rembrandtkenner Ernst van de Wetering bestudeerd.
Rembrandt, toen ongeveer 27 en net verhuisd van Leiden naar Amsterdam, koos in dit bijbelse tafereel voor een subtiele aanpak: in plaats van de aartsengel Gabriël letterlijk af te beelden suggereert hij diens aanwezigheid via lichtval en de verbaasde gezichtsuitdrukking van Zacharias — een voorbeeld van de zogenaamde ‘staetveranderinge’, een plotselinge omslag van situatie en emotie die hij in zijn vroege werk vaker toepaste.
De anonieme eigenaar heeft het doek langdurig in bruikleen gegeven aan het Rijksmuseum; vanaf woensdag 4 maart is Het visioen van Zacharias in de tempel te zien tussen de jonge Rembrandts in zaal 2.8. De onderzoeksresultaten zijn gepubliceerd in het maartnummer van The Burlington Magazine. Directeur Taco Dibbits noemde het werk een ontroerend voorbeeld van Rembrandts verhalende verbeeldingskracht.