Nieuwe politiek voor mensen met een arbeidsbeperking?
In dit artikel:
Tijdens de verkiezingscampagne bleef de positie van werkzoekenden met een arbeidsbeperking grotendeels onderbelicht, terwijl het om ongeveer 1,9 miljoen mensen gaat (CBS). D66 en CDA hebben in hun gezamenlijke agenda wel enkele punten genoemd, maar veel cruciale knelpunten krijgen geen concrete oplossingen. Vanuit Onbeperkt aan de Slag –waar de auteur als OmbudsSpits werkt– worden drie urgente problemen benadrukt die de toegang tot werk voor deze groep blokkeren.
Allereerst de banenafspraak uit 2015: overheid, vakbonden en werkgevers spraken af 125.000 extra banen voor mensen met een arbeidsbeperking te realiseren vóór 2026. In de praktijk telt echter slechts een kleine groep (circa 280.000) van de 1,9 miljoen mensen mee voor deze afspraak. Mensen die “niet meetellen” hebben daardoor veel minder kans op werk: ze concurreren zowel met werkenden zonder beperking als met degenen die wel in het doelgroepregister staan. Uitsluiting komt voort uit administratieve criteria zoals het soort uitkering, het moment van ontstaan van de beperking of het (ogenschijnlijke) verdienvermogen.
Ten tweede: werken loont vaak niet voor mensen met een WIA-, WAO- of Wajong-uitkering. Inkomen uit arbeid leidt vaak tot een verlaging van de uitkering en kan andere toeslagen (huur-, zorgtoeslag), bijdragen voor Wlz of Wmo en het netto-voordeel van werken negatief beïnvloeden. Daarnaast speelt de angst voor herbeoordeling door UWV, met mogelijk nadelige herindeling in een minder gunstige uitkeringscategorie. Hoewel veel partijen in hun programma’s zeggen dat werken moet lonen, ontbreekt er aandacht voor de concrete mechanismen waardoor werken bij deze doelgroepen financieel vaak verslechtering betekent.
Het derde punt betreft het stelsel van arbeidsongeschiktheid (met name de WIA). CDA en D66 noemen vereenvoudiging en meer activering, maar blijven vaag over maatregelen. Al jaren wordt er over hervorming gesproken — het coalitieakkoord van 2021 bevatte vergelijkbare beloften — maar zichtbare verbeteringen zijn uitgebleven. Een structurele herziening van regels die mensen ontmoedigen om te participeren is nodig.
Als deze problemen niet worden aangepakt, blijft de arbeidsmarkt voor veel mensen met een beperking een ontoegankelijk bastion, terwijl onderzoek (o.a. Accenture, SER) laat zien dat inclusieve organisaties vaak beter presteren. Concrete voorstellen uit de tekst: alle werkwilligen meetellen voor de banenafspraak, ervoor zorgen dat werken altijd leidt tot financiële vooruitgang, en harde WIA-regels verzachten (bijv. geen herbeoordeling van werkende WIA-gerechtigden gedurende tien jaar of helemaal). De auteur hoopt dat de nieuwe coalitie de beloofde vernieuwing waarmaakt.