NU+ | Nieuwe opperleider van Iran is mysterieus figuur maar lijkt geen vredesduif
In dit artikel:
Mojtaba Khamenei (56), de zoon van de onlangs omgebrachte opperste leider, is benoemd tot Iran’s nieuwe hoogste leider. Hij stond al decennialang op de achtergrond dicht bij het machtcentrum van de Beit: zonder formele functie fungeerde hij als verbindingsfiguur tussen geestelijkheid, de Revolutionaire Garde (IRG), de paramilitaire Basij-milities en het veiligheidsapparaat. Buiten religieuze feestdagen trad hij zelden in het openbaar; hij gaf geen interviews en werkte tot voor kort als theologie-docent in de sjiitische stad Qom.
Zijn opkomst was lang verwacht maar omstreden. Analisten wijzen erop dat hij geen politieke loopbaan had, geen hoge religieuze rang bezat (hij was hojjatoleslam) en geen traditionele staatservaring meebracht. Toch vond in korte tijd een promotie plaats: leden van de raad van experts en staatsmedia noemen hem inmiddels ayatollah, waarmee constitutionele bezwaren tegen erfopvolging zijn genegeerd of omzeild. Erfopvolging roept gevoeligheden op in Iran omdat het lijkt op monarchale praktijken die de revolutie van 1979 juist verwierpen, maar stabiliteit en continuïteit leken zwaarder te wegen voor de machinerie van het regime.
Uit beschikbare informatie komt een profiel naar voren van een harde lijn. Mojtaba heeft banden met veteranen van de IRG — hij diende vanaf zijn zeventiende in een bataljon dat uitgroeide tot de kern van de Garde — en werd door ingewijden genoemd als preferente kandidaat van die strijdkrachten. Hervormers beschuldigen hem van inmenging in verkiezingen en van het aansturen van Basij-eenheden bij de gewelddadige neerslag van protesten, onder meer na de omstreden herverkiezing van 2009 en bij latere bloedige acties. Eind januari onthulde Bloomberg via documenten en tussenpersonen dat hij betrokken zou zijn bij het omzeilen van internationale sancties en investeringen in het buitenland, waaronder vastgoed in Londen; sommige schattingen noemen miljarden euro’s die via een wereldwijd netwerk zijn weggesluisd.
Regionaal en internationaal wordt zijn benoeming gezien als een expliciet signaal richting de Verenigde Staten en Israël. De Iraanse politicoloog Ali Alfoneh omschreef het als een “opgestoken middelvinger”: het laat zien dat het politieke systeem vervangbare leiders kent. De benoeming verhoogt de spanning, zeker nu de VS en Israël al openlijk kritiek uitten — de Amerikaanse president noemde de stap onacceptabel — en Israël aangeeft Mojtaba hoog op de lijst met doelwitten te hebben staan.
Voorlopig is Mojtaba Khamenei vooral bezig te overleven en zijn macht te consolideren binnen een regime dat sterk inzet op doorlopende bestuurlijke continuïteit. Zijn persoonlijke achtergrond — onder meer familieverlies bij een aanval die ook zijn vader trof en eigen verwondingen bij een later incident — draagt bij aan het imago van een hardvochtige, zelfopofferende leider, maar wie hij precies is en welke koers hij internationaal zal varen, blijft grotendeels onduidelijk.