Nieuwe kortschildkever voor Nederland
In dit artikel:
De kortschildkever Atheta liturata — voorgesteld als "bleekspriethoutzwamatheta" — is recent gevonden in Nederland en heeft zich binnen korte tijd over grote delen van het land verspreid. Voor het eerst werden exemplaren in de zomer van 2025 ontdekt in het zuiden; nadere controle van zwavelzwammen leverde daarna meldingen uit andere provincies op, met de noordelijkste waarneming in Amsterdam. Terugkijkend bleken er zelfs al exemplaren in collectiemateriaal van 2023 uit Limburg te zitten, wat aangeeft dat de soort niet lang over het hoofd is gezien maar snel is opgerukt.
De kever is klein (2–3 mm), langwerpig en donkerbruin met opvallend licht oranjebruine dekschilden en achterlijfspunt; bij mannen vallen brede dubbele tandjes op het zesde achterlijfssegment op. Voor een betrouwbare bepaling van vrouwelijke dieren is dissectie van de spermatheca nodig — die heeft een karakteristieke tabakspijpvorm. Van alle in houtzwammen levende Atheta-soorten heeft deze soort de meest bleke antennes.
Atheta liturata leeft vooral op houtzwammen: veel waarnemingen komen van zwavelzwammen, maar ook zadelzwammen en mogelijk lakzwammen (Ganoderma) zijn gastheer. Larven ontwikkelen zich vermoedelijk in de zomer als jagers op andere larven in de paddenstoelen; volwassen dieren worden tot nu toe verondersteld te overwinteren in strooisel, maar dat is nog onduidelijk.
Internationaal was de soort al bekend uit Engeland, Frankrijk en Duitsland; in de Benelux verscheen hij eerst in Luxemburg (2008) en België (2010). Nu vormt hij een vrijwel ononderbroken verspreiding van Groot-Brittannië tot Azerbeidzjan en van Noorwegen tot Griekenland. Met het voorjaar en het verschijnen van verse zadel- en zwavelzwammen in mei roepen onderzoekers natuurobservers op gericht te zoeken naar deze kleine kever. Artikel en foto’s: Jan Wieringa & Aglaia Bouma (Naturalis), Ruud Jansen; beeldmateriaal: Jan Wieringa, Bas Drost, Sipke Wadman.