Nieuwe kabinet zal zware dobber hebben aan pijnlijke ingrepen

In dit artikel:

D66-leider Rob Jetten krijgt de komende weken de ruimte om als formateur te proberen een nieuw kabinet te vormen. Dat werd tijdens het debat over het coalitieakkoord dinsdag in de Tweede Kamer duidelijk, waarin vooral financiële en sociale maatregelen centraal stonden.

Het meest omstreden is het voornemen om de AOW-leeftijd verder te laten stijgen. Volgens het pensioenakkoord van 2019 gaat de AOW-leeftijd al met acht maanden omhoog bij ieder extra jaar levensverwachting; de nieuwe coalitie wil vanaf 2033 de volledige toename van de levensverwachting laten doorwerken in een hogere AOW-leeftijd. Een gezamenlijke motie van oppositiefracties die de verhoging in deze vorm wilde blokkeren faalde — hoewel oppositiepartijen samen 84 zetels hebben, stemden de groep-Markuszower (de zeven recent afgezwaaide PVV’ers) en de SGP tegen, waardoor de motie niet werd aangenomen. De SGP diende zelf een mildere motie in, wat tot onvrede leidde bij de SP.

Andere maatregelen uit het akkoord die veel kritiek oogstten zijn de invoering van een zogenoemde vrijheidsbijdrage, een verhoging van het eigen risico in de zorg, een suikertaks en een hogere btw in de sierteelt (de zogenaamde „tulpentaks”). Oppositiepartijen wezen erop dat veel pijnlijke financiële keuzes vooral ouderen, hardwerkenden en zieken zouden raken.

Politiek landschap: niet alle tegenstanders staan op één lijn. PVV en FVD gingen het verst en waren de enige fracties die een motie steunden waarin staat dat het kabinet-Jetten niet beëdigd mag worden. De SP liet weten niet bereid te zijn mee te werken aan deelakkoorden, terwijl de GL-PvdA-fractie aangeeft op onderdelen wel samen te willen werken omdat het parlement volgens hen weer moet functioneren. De groep-Markuszower en de SGP toonden zich bij meerdere stemmen relatief constructiever dan andere oppositiepartijen door tegen diverse moties te stemmen.

Op ethisch terrein legden SGP en ChristenUnie piketpaaltjes: SGP-leider Chris Stoffer waarschuwde dat zijn partij uit de coalitie zou stappen als er ingrijpende stappen worden gezet op medische-ethische dossiers. Hij bepleitte ook een tijdelijke pauze bij de behandeling van het wetsvoorstel rond draagmoederschap; die motie werd verworpen, ondanks steun van vijf andere fracties.

Kortom: hoewel veel oppositiepartijen scherp kritiek leverden op onderdelen van het akkoord, bracht het debat de formatie niet in gevaar. Jetten kan beginnen met vormen van een kabinet, maar de uitspraken en stemmingen laten zien dat er binnen en buiten het parlement stevige onderhandelingen en scherpe keuzes in het verschiet liggen.