Nieuwe berekeningen tonen koopkrachtdreun door Iran-oorlog: laagste inkomens kunnen tot 8 procent verliezen
In dit artikel:
Het Centraal Planbureau (CPB) waarschuwt dat de koopkrachtwinsten die voor 2024 waren verwacht door de oorlog in Iran vrijwel volledig verdampen. In extra berekeningen, vrijgegeven donderdag, verhoogt het CPB zijn inflatieverwachting voor dit jaar van 2,3 naar 3,8 procent vanwege sterk gestegen brandstofprijzen. Daardoor verandert een eerder voorspelde gemiddelde koopkrachtplus van circa 1,4 procent naar nagenoeg 0,0 procent voor 2024.
Het planbureau rekent eerst nog op een relatief kortdurend conflict, maar werkt ook scenario’s uit waarin olie- en gasprijzen tijdelijk of langdurig hoog blijven. In het kortstondige geval is sprake van forse koopkrachtdruk en mogelijk een korte recessie; bij aanhoudend hoge energieprijzen kan Nederland dit jaar in een recessie belanden en zou de groei in 2027 vrijwel wegvallen. Het IMF heeft deze week ook gewaarschuwd voor mondiale recessierisico’s door de geopolitieke onrust.
De gevolgen zijn ongelijk verdeeld. Huishoudens zonder auto merken weinig van de hogere brandstofprijzen (ongeveer tien euro extra per jaar), maar automobilisten die afhankelijk zijn van hun wagen voor werk kunnen tot circa 700 euro extra kwijt zijn aan benzine. Voor de laagste inkomens kan de brandstofstijging in de zwaarste gevallen bijna 8 procent van het besteedbaar inkomen opslokken; bij langdurig hoge prijzen kan dat boven 10 procent uitkomen. Gemiddelde rijders hebben relatief minder last: zo’n 20 euro per maand extra.
Het CPB steunt het kabinet in het afzien van generieke maatregelen zoals een accijnsverlaging en raadt aan te kiezen voor tijdelijke, gerichte compensatie, hoewel het erkent dat het praktisch lastig is precies de meest getroffenen te bereiken. Het planbureau bespreekt niet concreet de uitgelekte beleidsmaatregelen (bijvoorbeeld een hogere onbelaste kilometervergoeding).
Tot slot onderzocht het CPB de afhankelijkheid van de Golfstaten: ruim 13 procent van Nederlandse ruwe aardolie komt uit die regio, en ook helium en aluminium halen we in belangrijke mate daar vandaan. Omdat alternatieven bestaan, beoordeelt het CPB die afhankelijkheid niet als onoverkomelijk.