Nieuw wetsvoorstel: 'Inlichtingendiensten moeten vrije hand krijgen'

In dit artikel:

De ministerraad heeft op vrijdag 28 augustus ingestemd met een wetsvoorstel dat de AIVD en MIVD ruimere en snellere bevoegdheden moet geven. Het voorstel ligt nu ter internetconsultatie. De diensten zouden minder voorafgaande toetsing door een toezichthouder nodig hebben bij bijvoorbeeld telefoontaps, hacks en het verzamelen van gegevens. Volgens minister van Defensie Dilan Yeşilgöz is die versnelling nodig vanwege de groeiende dreiging uit Rusland, China en Iran.

Het voorstel verruimt de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017, ook bekend als de ‘sleepwet’. De inlichtingendiensten zouden gegevens kunnen opeisen bij onlineplatforms en financiële instellingen en intensiever samenwerken met onder meer de Belastingdienst, politie, krijgsmacht en de Financial Intelligence Unit Nederland. Ook gegevensuitwisseling met private bedrijven wordt mogelijk. Critici waarschuwen dat buitenlandse voorbeelden laten zien dat zulke samenwerkingen zonder stevig toezicht tot misbruik en onterechte onderzoeken kunnen leiden.

Voormalig AIVD-medewerker en toezichthouder Bert Hubert zegt tegen de NOS dat de geopolitieke spanningen worden aangegrepen om de wet te verruimen. Tijdens de consultatie uiten burgers zorgen over mogelijke schendingen van grondrechten, grootschalig gebruik van kunstmatige intelligentie en het verdwijnen van onafhankelijke controle. Sommigen vrezen dat de maatregel de democratische rechtsstaat aantast en pleiten voor strengere regels voor binnenlandse doelen en proactieve hacks.

De discussie sluit aan bij eerdere kritiek op de groeiende betrokkenheid van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) bij universiteiten. Volgens antwoorden van minister David van Weel ondersteunt de NCTV sinds 2007 vier leerstoelen of onderzoeksposities rond onder meer inlichtingen, radicalisering en terrorisme. Van Weel benadrukt dat de betrokken hoogleraren wetenschappelijk onafhankelijk zijn en dat de NCTV geen invloed heeft op onderzoeksbesluiten.