Nieuw tribunaal voor Russische misdaden tegen Oekraïne: 'Neurenberg voor Poetin'
In dit artikel:
Een nieuw internationaal tribunaal gaat onderzoeken of de hoogste Russische leiders schuldig zijn aan het misdrijf van agressie voor het starten van de oorlog tegen Oekraïne. Tot de beoogde verdachten behoren president Vladimir Poetin, waarschijnlijk minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov en belangrijke militaire commandanten. De oprichting, waar al sinds 2022 om wordt gepleit, krijgt volgende week formeel gestalte; Nederland lijkt bereid als gastland op te treden. Dit hof staat los van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag.
Het centrale strafbare feit is agressie — het gebruik van gewapend geweld tegen een soevereine staat — dat volgens juristen de basis vormt voor veel latere oorlogsmisdrijven. Aanklachten wegens agressie zijn zeldzaam: voor het laatst werden leiders hierover berecht tijdens de processen van Neurenberg en Tokio na de Tweede Wereldoorlog.
Er zijn grote praktische en politieke obstakels. Verdachten zullen waarschijnlijk niet naar een land reizen waar ze gearresteerd kunnen worden; zonder uitlevering rest alleen ofwel een proces bij verstek, wat juridisch en politiek omstreden is, of geen proces. Daarnaast moet eerst een volledige infrastructuur worden opgebouwd: rechercheurs, aanklagers, rechters en het verzamelen van bewijsmateriaal. Volgens Iryna Moedra, plaatsvervangend hoofd van de Oekraïense presidentiële administratie, kunnen onderzoekers en aanklagers naar verwachting pas over anderhalf jaar beginnen; uitspraken liggen waarschijnlijk niet voor 2028.
Oekraïne wil dat niet alleen Russische leiders worden vervolgd, maar ook staten die openlijk steun gaven aan Rusland — in het bijzonder Wit-Rusland en Noord-Korea, en mogelijk ook Iran. De uiteindelijke impact van het tribunaal hangt sterk af van internationale politieke wil: brede erkenning en naleving van de aanklachten kan Poetins internationale legitimiteit ondermijnen, terwijl gebrek aan steun het hof marginaliseert.
Het nieuwe initiatief bouwt voort op eerdere stappen: het ICC vaardigde in 2023 al een arrestatiebevel uit tegen Poetin wegens vermeende deportaties van Oekraïense kinderen. Sindsdien reist Poetin alleen naar landen die geen leden zijn van het ICC, om arrestatie te vermijden. Rusland reageerde in december 2025 met tegenmaatregelen door negen ICC-medewerkers bij verstek te veroordelen, wat het juridische klimaat verder bemoeilijkt. Het tribunaal heeft dus zowel juridische als geopolitieke barrières te overwinnen, maar kan — ook bij vonnissen in afwezigheid — een krachtig normerend signaal naar autoritaire leiders sturen.