Nieuw, sinds het kabinet-Schoof: de democratielobbyist
In dit artikel:
Anderhalf jaar na het controversiële plan van het zogenoemde kabinet‑Schoof om het noodrecht te gebruiken en het parlement te omzeilen, is in Nederland een golvende reactie van burgerinitiatieven op gang gekomen die de rechtsstaat willen beschermen. In het Koninklijk Instituut voor de Tropen in Amsterdam spraken Joris Tieleman (Stichting Weerbare Democratie), Carlijn van Donselaar (Voor Ons Nederland, VON), Jelle Postma (Justice for Prosperity) en Noël Andriessen (lobbyist democratie) over hun gezamenlijke zorgen en plannen.
Wat is er gebeurd en waarom dit belangrijk is: kabinet‑Schoof vroeg vorig jaar het noodrecht aan te wenden tijdens een asielcrisis, een stap die de gesprekspartners beschouwen als een waarschuwingssignaal. Volgens Tieleman is de Nederlandse noodrechtsregeling versnipperd en onduidelijk, terwijl zo’n instrument in onzorgvuldig gebruik grote risico’s voor democratische controle en polarisatie met zich meebrengt — met voorbeelden uit de VS en andere landen als achtergrond.
Wie doet wat: Weerbare Democratie, opgericht in april, onderzoekt kwetsbaarheden in de rechtsstaat, onder meer bij noodrecht. VON, opgericht in juni door onder anderen oud‑VVD’er Klaas Dijkhoff, wil een brede, stille meerderheid mobiliseren en telt inmiddels meer dan 20.000 aanhangers. Justice for Prosperity, samengesteld door oud‑inlichtingenofficieren, richt zich op het financiële verdienmodel achter polarisatie en desinformatie. Andriessen werkt als schakel tussen deze groepen en de politiek en probeert voorstellen te bundelen voor opname in het nieuwe coalitieakkoord dat eind deze week verwacht wordt.
Belangrijke zorgen en eisen: de organisaties vragen om concrete waarborgen in het akkoord — helderheid over wanneer noodrecht mag worden uitgeroepen, meer aandacht voor normeren door politici, en een minister voor Digitale Zaken. Ze benadrukken ook de risico’s van buitenlandse invloed en technologische afhankelijkheid: Nederlandse campagnes worden volgens hen soms vanuit het buitenland gepusht, en Amerikaanse techbedrijven en politieke spelers zouden steeds meer invloed uitoefenen. Postma en collega‑experts willen dat het Bureau Toetsing Investeringen onderzoekt of DigiD in buitenlandse handen kan komen; er speelt ook de vrees dat Amerikaanse veiligheidsinterventies toegang tot Nederlandse data kunnen afdwingen.
Maatschappelijke en politieke implicaties: de groep pleit ervoor democratische versterking te depolitiseren en als een breed maatschappelijk doel te behandelen, niet als partijpolitiek gereedschap. Ze roepen op tot burgerparticipatie (bijv. inspraak bij woningbouw) en vinden dat Kamerleden en partijleiders — met name de VVD‑leiding volgens critici — meer verantwoordelijkheid moeten nemen om scherpe retoriek en normalisering van extremistische taal tegen te gaan. Een van de praktische voorstellen is training voor de nieuwe Kamervoorzitter in het herstellen van normen.
Kort samengevat: een groeiende coalitie van democratie‑organisaties wil kwetsbaarheden blootleggen, publieke voorlichting geven en politieke toezeggingen afdwingen — met name rond noodrecht, digitale soevereiniteit en het terugdringen van buitenlandse en commerciële beïnvloeding — voordat het nieuwe kabinet zijn koers vastlegt.