Niet stekelig of non-conformistisch maar Rob Jetten is de Joop den Uyl van 2026
In dit artikel:
De premier in beeld die waarschuwt dat we niet door kunnen gaan met het verbruik van schaarse brand- en grondstoffen: dat beeld komt uit december 1973 en is van Joop den Uyl, toen Nederland werd getroffen door een olieboycot van Arabische landen na steun aan Israël tijdens de Jom Kipoer-oorlog. De auteur vergelijkt die situatie met Rob Jetten anno 2026 en onderzoekt wat we van de crisis uit de jaren zeventig kunnen leren.
De populaire voorstelling van die tijd — eindeloos autoloze zondagen en massale consumptiereductie — klopt niet helemaal. Er waren slechts tien autoloze zondagen tussen december en januari en het benzinegebruik daalde nauwelijks omdat mensen op andere dagen gingen rijden; de maatregelen hadden vooral symbolische waarde, aldus Den Uyl‑vertrouweling Wim Meijer. Toch bood de crisis politieke ruimte voor urgente maatregelen: Den Uyl, gevormd door soberheid en door waarschuwingen van de Club van Rome over de grenzen van groei, gebruikte het momentum om maatschappelijke veranderingen en een overgang van steenkool naar aardgas aan te pakken.
Jetten lijkt op het eerste gezicht een tegenpool: optimistisch, liberaal en gericht op overvloed. Maar de schrijver wijst op overeenkomsten: beide premiers geloven in maakbaarheid en in een actieve, sturend overheid die grote stappen wil zetten. Voor Jetten kan een moderne energiecrisis een vergelijkbare impetus vormen om vergroening, en het oplossen van vastgelopen dossiers zoals stikstof, asiel en zorg, te versnellen. Politiek blijven de uitdagingen groot: net als bij Den Uyl is er geen vanzelfsprekend meerderheidskabinet; coalitievorming blijft lastig.
Biografen zoals Dik Verkuil en Anet Bleich benadrukken dat zowel Den Uyls als mogelijk Jettens programma’s buitengewoon ambitieus zijn — in vier jaar is hoogstens een begin te maken. De kernboodschap: crises geven politici de kans tot ingrijpende keuzes, maar symbolische maatregelen en politieke realiteit beperken wat snel te bereiken valt.