Niet iedereen kan naar Ter Apel: rechter zet streep door beëindiging opvang

In dit artikel:

Achter het groene hek van het IND-aanmeldcentrum en COA-opvang in Ter Apel ligt de vrijheidsbeperkende locatie (vbl): een sobere verblijfseenheid voor mensen die Nederland moeten verlaten, niet voor asielzoekers die een nieuw leven proberen op te bouwen. Ex-minister Marjolein Faber (PVV) bepaalde dat ongedocumenteerden uit de bed-bad-broodopvang (BBB) in vijf steden per 1 januari 2025 naar zulke locaties moesten vertrekken, omdat zij volgens het kabinet geen recht op een verblijfsstatus hebben.

De Rotterdamse bestuursrechter oordeelde vorige week echter dat de minister ten onrechte in zestien van de twintig gevallen in Rotterdam de opvang had beëindigd. De rechter vond dat zij had nagelaten te garanderen dat deze kwetsbare personen na sluiting niet in een onmenselijke situatie zouden belanden, wat in strijd is met het Handvest van de EU en andere Europese verdragen. Advocaat Pim Fischer, die namens 546 ongedocumenteerden bezwaar had gemaakt, ziet het vonnis als een substantiële overwinning en verwacht dat vergelijkbare zaken in andere steden eveneens kansrijk zijn. De rechtbank oordeelde bovendien dat de opvang voorlopig open moest blijven zolang de minister niet op het vonnis had gereageerd.

Tegelijkertijd stelde de rechtbank dat voor vier personen beëindiging wel rechtmatig was omdat hen een plek in de vbl in Ter Apel was aangeboden. Juridisch en bestuurlijk werd betoogd dat die locatie geschikt is voor mensen die moeten meewerken aan terugkeer; locatiemanager Johan Penninkhof benadrukte dat er plaatsen zijn zolang mensen meewerken. Fischer betwijfelt dit: het COA betaalt volgens hem vaak dwangsommen wegens overbezetting in Ter Apel, waardoor het onwaarschijnlijk is dat er daadwerkelijk vrije bedden zijn.

De vbl zelf is sober ingericht: drie units met in totaal 232 bedden, eenvoudige gemeenschappelijke voorzieningen, vrijwilligerswerk tegen een kleine vergoeding, onderwijs voor kinderen en een weekbudget van ongeveer 58 euro voor volwassenen. Bewoners moeten zich doorgaans dagelijks melden en mogen alleen binnen de gemeente Westerwolde verblijven; de locatie is bewust niet aantrekkelijk gemaakt om te ontmoedigen dat mensen blijven.

Persoonlijke verhalen maken de knelpunten zichtbaar. Shakawan Tofik (44) uit Irak staat met hulp van het IOM op het punt terug te keren naar een land waar hij geen netwerk heeft; Atiba Clarke (38) uit Trinidad en Tobago ervoer in de vbl discriminatie vanwege zijn seksuele geaardheid en werd later overgeplaatst naar een azc met meer veiligheid voor queer bewoners. De praktijk leert ook dat terugkeer niet altijd binnen korte termijnen haalbaar is; medische en zorgredenen kunnen uitzetting onhumaan maken.