Niet alle wegen leiden naar Rome

In dit artikel:

Romeinse wegen waren niet standaard kaarsrecht en leidden lang niet allemaal naar Rome. Dat concluderen internationale onderzoekers, onder wie dr. Eduardo Herrera Malatesta van de Universiteit Leiden, in een dinsdag gepubliceerd artikel in Nature. Voor hun onderzoek maakten zij een digitale reconstructie van 299.171 kilometer aan wegen in het Romeinse Rijk op zijn grootste omvang, rond 117 na Christus. Ze analyseerden onder meer de dichtheid van het netwerk, de rechtlijnigheid van routes en de belangrijkste steden.

Rome lag niet in het geografische centrum van het wegennet. Veel belangrijke verbindingen liepen tussen provinciale steden, zoals Antiochië, Byzantium en Korinthe, en niet rechtstreeks naar de hoofdstad. Byzantium, het huidige Istanbul, kreeg in 330 na Christus bovendien een strategische positie als schakel tussen het Europese en Aziatische deel van het rijk. Het gezegde dat alle wegen naar Rome leiden, hangt mogelijk samen met de Gouden Mijlpaal op het Forum Romanum, vanwaaruit afstanden werden gemeten. In de middeleeuwen kreeg de uitdrukking ook een religieuze betekenis.

De Romeinen legden wegen vooral recht aan waar het landschap dat toeliet, bijvoorbeeld in Noordwest-Europa. In bergachtige gebieden volgden routes vaker hellingen, dalen en bergpassen, waardoor kortere maar bochtigere trajecten ontstonden. Soms verbeterden de Romeinen bestaande verbindingen; elders legden ze nieuwe wegen aan tussen bestuurlijke centra, militaire locaties en veroverde gebieden. Volgens de onderzoekers draaide de planning vooral om zo direct en efficiënt mogelijke routes binnen de grenzen van techniek en topografie, niet om rechte wegen tegen elke prijs.