Niemand wil drugsverslaafden in zijn wijk, maar 'uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de overlast afneemt als er een gebruikersruimte komt'

In dit artikel:

Amsterdam worstelt met het vinden van vaste plekken voor gebruikersruimtes nu het aantal mensen met een verslaving in de stad toeneemt. Vooral in Oost – rond het Oosterpark, waar honderden gebruikers samenkomen – is al lange tijd gezocht naar een permanente locatie. Ook voor Noord en Nieuw-West zijn plannen in de maak, maar concrete locaties ontbreken nog.

De Regenboog Groep, die kwetsbare Amsterdammers ondersteunt, benadrukt op basis van onderzoek dat gebruikersruimtes meerwaarde hebben: ze halen mensen binnen, bieden begeleiding en verminderen overlast. Momenteel wordt in Oost gewerkt met een gebruikersbus, maar die is te klein voor de aantallen en staat gepland om uiterlijk 29 juni te vertrekken van het ’s-Gravesandeplein bij het OLVG. Pogingen om de bus naar de Linnaeusstraat te verplaatsen stuitten op verzet van omwonenden en ondernemers; de stadsdeelvoorzitter erkende achteraf dat de beslissing een moeilijk en gevoelig proces was. Er bestaat nu het risico dat er na vertrek tijdelijk geen bus meer nabij het Oosterpark aanwezig is, wat kan betekenen dat gebruikers geen warme maaltijd, schone kleding of veilige gebruiksmogelijkheid meer krijgen en weer massaal het park in trekken.

Het Oosterpark is niet het enige knelpunt. In Zuidoost en inlooplocaties in Centrum en De Pijp (Blaka Watra, Princehof, Amoc) is het vaak erg druk. Eerder signaleerde de stad ook grote concentraties op plekken zoals het Noorderpark, Delflandplein, Dijkgraafplein, Transformatorweg, de H-Buurt en de kop van de Zeedijk, met veel open druggebruik — vooral van basecoke (crack). Veel opvanglocaties in die buurt beschikken niet over gebruikersruimtes, waardoor bewoners en bezoekers op straat gebruiken.

Historisch gezien waren er in de jaren zeventig en tachtig meer (ook informele) gebruikersruimtes; de gemeente werkte toen actiever mee om mensen van straat te houden. Tegenwoordig is de situatie anders: er is een groeiende groep dak- en thuisloze mensen met verslavingsproblemen en veel minder leegstaand vastgoed om voorzieningen te huisvesten.

De gemeente erkent de noodzaak van opvang en inloopvoorzieningen om mensen in beeld te krijgen en te ondersteunen, maar worstelt met de balans tussen zorg voor kwetsbaren en de leefbaarheid van wijken. Ze benadrukt dat zij bewoners en ondernemers betrekt bij locatiekeuzes en waar nodig extra maatregelen inzet (zoals beveiliging) om overlast te beperken. Voor het Oosterpark is inmiddels een projectleider aangesteld om specifiek naar een geschikte locatie te zoeken.

Expert August de Loor wijst erop dat de huidige aard van de problematiek verschilt van de heroïnecrisis: veel basecokegebruikers zijn dakloze migranten uit Oost-Europa en vragen volgens hem om andere oplossingen dan bestaande gebruikersruimtes. Hij pleit voor herdefiniëring van voorzieningen, sterkere aandacht voor wie de gebruikers zijn en — controversieel — het terugbrengen of begeleiden van sommige mensen naar hun herkomstland als behandeling en nazorg in Amsterdam onvoldoende haalbaar zijn. De Regenboog benadrukt dat structureel overleg met omwonenden gebruikelijk is en dat in de praktijk overlast vaak afneemt na opening van een voorziening.

Kortom: Amsterdam ziet bewijs dat gebruikersruimtes bijdragen aan zorg en minder overlast, maar het vinden van geschikte, draagvlakrijke locaties blijft politiek en maatschappelijk complex. De komende tijd staat het behoud van de gebruikersbus bij het Oosterpark en het vinden van permanente alternatieven in Oost, Noord en Nieuw-West hoog op de agenda.