New York en Toronto openen gemeentelijke supermarkten om boodschappen goedkoper te maken: 'De markt heeft gefaald'

In dit artikel:

Steden als New York en Toronto onderzoeken gemeentelijke supermarkten om de forse stijging van boodschappen tegen te gaan. In New York wil de nieuwe burgemeester Zohran Mamdani in alle vijf stadsdelen een publieke supermarkt laten openen: de gemeente betaalt grond en bouw, blijft eigenaar en laat een private partij de winkel runnen, maar met de eis dat basisproducten goedkoper zijn dan bij concurrenten. In Toronto stemde de gemeenteraad ook in met een proef met vier winkels in wijken waar veel lage inkomens wonen en weinig volwaardige supermarkten zijn.

De aanjager van deze plannen is vooral de sterke voedselinflatie. In Canada zijn boodschappen sinds 2021 ruim 30 procent duurder geworden en voedselbanken zien recordaantallen bezoekers. Volgens onderzoekers raakt dit inmiddels ook de middenklasse, waardoor er meer politieke ruimte ontstaat voor ingrijpen. Gemeentelijke supermarkten moeten niet alleen arme huishoudens helpen, maar ook de macht van grote supermarktketens breken.

Tegelijk zijn er grote twijfels. Critici wijzen erop dat zulke winkels klein blijven en daardoor waarschijnlijk niet genoeg schaal hebben om prijzen echt structureel te drukken. Ook zou de overheid mogelijk moeten bijbetalen om lage prijzen vol te houden. In Europa ligt een dergelijk model bovendien ingewikkelder door regels tegen marktverstoring.

Voor Nederland, en dus ook Amsterdam, is het beeld minder direct toepasbaar. Hoogleraren wijzen erop dat de voedselprijzen hier niet uitzonderlijk hoog zijn; eerder blijven inkomens achter. Bovendien zijn er hier veel minder wijken waar mensen nauwelijks toegang hebben tot een goede supermarkt. Wel vinden experts dat het debat interessant is, omdat Nederland voedsel nu vooral aan de markt overlaat, terwijl overheidshulp ook via bredere maatregelen zoals schoollunches zou kunnen lopen.