'New Town' Nieuwegein was vijftig jaar geleden heel modern, nu moet alles tegelijk vervangen worden

In dit artikel:

Toen Floris Velis in 2016 directeur werd van basisschool De Schouw in Nieuwegein ontdekte hij een gebouw uit 1981 dat dringend toe was aan vervanging: krakende stoelen, wiebelende tafels, lekkend dak en enkel glas waardoor de stookkosten stijgen. Velis wachtte aanvankelijk op een nieuw of gerenoveerd schoolgebouw omdat dat volgens gemeente en schoolbestuur „binnen één of twee jaar” zou volgen. Tien jaar later is die ingreep er nog niet; de school krijgt pas vanaf 2030 een nieuw gebouw naast het huidige, als alles volgens het onlangs aangekondigde gemeentelijke schema verloopt.

Nieuwegein staat niet alleen met deze achterhaalde infrastructuur. De stad ontstond in de jaren zestig en zeventig als een van de ‘groeikernen’—snel gebouwde woonwijken bedoeld om druk uit Utrecht te halen—en veel openbare gebouwen, van scholen en gymzalen tot sociale huurwoningen en rioleringen, bereiken nu het einde van hun levensduur. Dit fenomeen speelt landelijk: vijftien voormalige groeikernen, tegenwoordig vaak ‘New Towns’ genoemd, kampen met vergelijkbare vervangingsopgaven. Samen huisvesten die gebieden ongeveer 1,3 miljoen mensen.

In oktober presenteerde Nieuwegein een ambitieus plan: binnen vijf jaar tien scholen verhuizen naar moderne nieuwbouwlocaties; voor die operatie reserveert de gemeente minimaal 170 miljoen euro. Wethouder Ellie Eggengoor benadrukt dat het plan uitgevoerd zal worden, maar erkent dat de benodigde middelen nog niet volledig zijn gevonden. De financiële druk is groot: hoewel het gemeentefonds de laatste jaren met zo’n 46 miljoen euro is aangevuld (tot ongeveer 140 miljoen per jaar tussen 2020 en 2025), is dat geld vooral nodig voor lopende taken. De gemeente verwacht vanaf 2035 een structureel tekort van minstens 20 miljoen euro per jaar, waardoor de vervangingsopgave zeer lastig te financieren is.

Naast bouwkundige veroudering spelen in New Towns ook sociale problemen: relatief hoge armoede, meer overlast en criminaliteit en veel eenzaamheid. Onderzoek in opdracht van Binnenlandse Zaken en de New Town Alliantie laat zien dat mensen die het financieel kunnen veroorloven vaak wegtrekken, wat de sociale samenhang verder verzwakt. Burgemeester Marijke van Beukering roept daarom het Rijk en politieke nieuwbouwprogramma’s op lessen te trekken: bij het plannen van nieuwe woonwijken moeten voorzieningen als scholen, gezondheidscentra en buurtpleinen meebouwen, niet pas later.

Op buurtniveau functioneert De Schouw als meer dan alleen school. Het leerlingenbestand is divers door de mix van sociale huur en koopwoningen in de buurt, en leraren zien kinderen die thuis kwetsbaar zijn: te kleine kleding, gebrek aan eten, en daarmee ook risico op ontsporing. De school biedt al hulpruimtes voor ouders en zoekt samen met de gemeente naar middelen om bijvoorbeeld een brugfunctionaris aan te stellen die ouders kan wegwijs maken naar voorzieningen. Voor dat soort projecten kan Nieuwegein soms middelen inzetten uit landelijke potjes, zoals het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid, maar structurele investeringen in gebouwen vereisen veel meer.

Kernvragen voor het lokale bestuur blijven: welke gebouwen krijgen prioriteit, hoe spreid je vervangingskosten en waar komt het geld vandaan? Nieuwegein kiest ervoor om in één ronde veel scholen te vernieuwen — wat op korte termijn knelpunten oplost maar mogelijk over vijftig jaar opnieuw tot een grote vervangingsopgave leidt. Voor De Schouw betekent de geplande nieuwbouw dat de leerlingen straks kleinere maar beter toegeruste ruimtes krijgen; het oude meubilair is intussen vervangen omdat verder uitstel niet langer mogelijk was.