Nederlandse waterkwaliteit blijft ondermaats, terwijl EU-deadline nadert
In dit artikel:
Een jaar voor de Europese deadline van 2027 voldoet geen enkele Nederlandse sloot, beek of rivier aan alle eisen van de Kaderrichtlijn Water (KRW). Dat blijkt uit een door Nieuwsuur gemaakte analyse van meetgegevens van het Informatiehuis Water. De KRW moet op lange termijn veilig drinkwater en gezonde aquatische ecosystemen waarborgen; als lidstaten de eerste eisen in 2027 niet halen kan de Europese Commissie hoge boetes opleggen. Nederland kreeg al in 2024 een officiële waarschuwing.
In 2025 scoorde geen van de 745 onderzochte oppervlaktewateren volledig volgens de KRW-criteria. De monitoring omvat ruim 150 stoffen en categorieën; het aantal behaalde normen stijgt nauwelijks en op sommige plekken verslechtert de situatie. Voor de ecologische toestand — de gezondheid en samenstelling van algen, planten en dieren — kreeg vrijwel overal het oordeel “ontoereikend” of “matig”; van alle wateren kreeg alleen de Rode Beek bij Brunssum het predicaat “goed”. Tegelijkertijd nemen negatieve beoordelingen toe voor specifieke verontreinigende stoffen zoals zink, arseen en ammonium, en voor chemische stoffen als PFAS. Een uitsteker in één van deze stoffen kan ertoe leiden dat een hele categorie als onvoldoende wordt aangemerkt.
Wetenschappers noemen meerdere oorzaken voor de slechte score. Wageningen-onderzoeker Piet Groenendijk wijst op hoge bevolkingsdichtheid, intensief watergebruik en de sterke onderlinge verbondenheid van Nederlandse wateren — met veel oppompen en rondpompen, zeker in laaggelegen westelijke gebieden — waardoor verontreiniging breed verspreid raakt. Aquatisch ecoloog Piet Verdonschot wijst vooral naar de landbouw: jarenlange uitzonderingen vanuit Brussel maakten het mogelijk dat boeren meer mest uitrijdden dan goed is voor de waterkwaliteit. Hoewel het gebruik van dierlijke mest recent daalt, zorgt de verschuiving naar akkerbouw voor meer kunstmestgebruik, waardoor de nutriëntenbelasting op het oppervlaktewater op peil blijft. Volgens onderzoekers is halvering van de mesttoediening nodig om de KRW-doelen te halen.
Politiek handelen blijft beperkt. Landbouwminister Femke Wiersma (BBB) wilde recent op enkele punten meer ruimte voor mestgebruik, maar werd door de Tweede Kamer teruggefloten. Eerder streepte het kabinet-Schoof het Nationaal Programma Landelijk Gebied, waarmee een aantal aanbevelingen van de Raad voor de leefomgeving niet werden opgevolgd. D66 en CDA hebben enkele maatregelen voorgesteld; de VVD zegt zich in haar verkiezingsprogramma te willen houden aan Europese regels. Als er niets verandert, liggen niet alleen boetes maar ook juridische procedures en beperkingen bij vergunningverlening, vergelijkbaar met de impact van de stikstofcrisis, op de loer.