Nederlanders willen minder vlees en minder vliegen, maar overheid zit in de weg
In dit artikel:
De Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) stelt in het rapport Aan de slag met gedrag dat fundamentele gedragsveranderingen onmisbaar zijn om de Nederlandse klimaatdoelen te halen. De raad waarschuwt dat de overheid het publieke klimaatbezwaar en het draagvlak voor maatregelen onderschat. "De overheid onderschat hoeveel zorgen mensen zich maken over klimaatverandering, en ook wordt onderschat hoe groot het draagvlak voor maatregelen is", zegt Linda Steg, voorzitter van de commissie en hoogleraar omgevingspsychologie.
Het rapport signaleert dat ministeries te weinig gebruikmaken van gedragsonderzoek en vaak verkeerde aannames hebben: mensen handelen niet uitsluitend uit eigen financieel eigenbelang maar kiezen ook op basis van zorg voor anderen, natuur en leefomgeving. Een meerderheid van de Nederlanders maakt zich zorgen over klimaatverandering en extreem weer en verwacht dat de overheid ingrijpt. Tegelijk benadrukt de WKR dat gedragsverandering ook nodig is voor klimaatadaptatie, omdat de overheid niet alle gevolgen kan voorkomen.
Voorwaarden voor draagvlak zijn eerlijkheid en lastenverdeling: burgers willen dat grote vervuilers worden aangepakt volgens het principe 'de vervuiler betaalt' en dat lage inkomensgroepen worden ontzien. Als dat niet gebeurt kan het publiek zich tegen beleid keren. De raad wijst ook op tegenstrijdige overheidsboodschappen — bijvoorbeeld het toestaan van verdere groei van Schiphol en het openen van vliegveld Lelystad — die impliciet vlieggedrag normaliseren.
Praktische aanbevelingen richten zich op het wegnemen van barrières en contraproductieve prikkels: stop fossiele subsidies, beperk reclames en aanbiedingen voor vlees, zuivel, vliegreizen en benzineauto’s, en herorientatie van landbouwsubsidies kan plantaardige eiwitten goedkoper maken. De WKR noemt cijfers: bijna 60% van de uitstoot van voeding komt door dierlijke producten en meer dan 80% van Europese landbouwsubsidies gaat naar de veeteelt. Mogelijke beleidsmiddelen zijn onder meer een vleestax of beperkingen op prijsacties.
Kort gezegd pleit de raad voor beter gebruik van gedragsinzichten, coherenter overheidsbeleid en beleidsinstrumenten die eerlijkheid waarborgen en duurzame keuzes makkelijker en aantrekkelijker maken.