Nederland naar de stembus: bijna tienduizend stembureaus en jubileum voor kliko
In dit artikel:
Woensdag gaan in bijna heel Nederland 9.961 stembureaus open voor de gemeenteraadsverkiezingen 2026, doorgaans van 7.30 tot 21.00 uur. Sommige plaatsen hebben opvallende locaties: in Utrecht kun je bijvoorbeeld direct na stemmen een duik nemen in zwembad De Kwakel.
Ongeveer 96,6% van de volwassenen — circa 14,2 miljoen mensen — is kiesgerechtigd. Ruim de helft van de kiezers is 50 jaar of ouder; voor zo’n 820.000 jongeren zijn dit de eerste gemeenteraadsverkiezingen. Buitenlanders die in Nederland wonen mogen ook stemmen, mits zij uit niet-EU-landen minstens vijf jaar onafgebroken in een gemeente staan ingeschreven.
Kiezers moeten hun stempas en een geldig identiteitsbewijs meenemen (paspoort, identiteitskaart, rijbewijs of verblijfsvergunning). Een identiteitsbewijs mag tot vijf jaar verlopen zijn. Wie verhinderd is kan een stemvolmacht regelen — dat geldt ook vaak voor gedetineerden, tenzij zij op de dag zelf verlof hebben.
Na sluitingstijd worden de stembussen verzegeld; stembureauleden tellen op basis van geldige stempassen en volmachten hoeveel mensen hebben gestemd. De gemeente zorgt voor veilig transport en opslag van stembussen, stempassen en volmachten: sleutels worden apart vervoerd en materialen altijd door ten minste twee personen. Iedereen die wil mag tijdens het tellen meekijken. De voorlopige uitslag komt meestal diezelfde avond of nacht; de gemeente beslist of die gepubliceerd wordt. De Kieswet verbiedt publicatie van de definitieve uitslag eerder dan donderdag 26 maart 2026.
Het is dit jaar precies twintig jaar geleden dat de bekende kliko als stembus werd ingevoerd. Voorheen gebruikten gemeenten melkbussen en later stemcomputers; na veiligheidsproblemen met stemcomputers die in 2006 werden aangekaart, hadden veel gemeenten geen betrouwbaar alternatief en werd de kliko als tijdelijke oplossing ingezet. De bak bleek goedkoop, stevig en makkelijk te vervoeren, en is sindsdien synoniem voor waar Nederlanders hun stem — en hun vuilnis — in deponeren.