Nederland moet af van zijn politieke Stockholmsyndroom

In dit artikel:

De VVD houdt al vijftien jaar de regie in formatie- en regeringszaken en daarmee houdt ze volgens de schrijfster Nederland in een politieke houdgreep. Op dit moment, tijdens de lopende formatie, doet zich volgens haar een hardnekkig maatschappelijk geloof voor dat de VVD altijd aan tafel moet zitten — een “Stockholmsyndroom” richting één partij — terwijl juist die partij de afgelopen anderhalf decennium veel grote problemen heeft uitgesteld of verergerd.

Wie: de VVD (onder oud- en huidig-leiderschap zoals Rutte en Yesilgöz), jongeren en politiek leider Rob Jetten als mogelijke formateur. Wat: de VVD zou herhaaldelijk partijbelangen boven het landsbelang hebben gesteld, GL-PvdA hebben geblokkeerd en politieke normalisering van extremere opvattingen in de hand hebben gewerkt. Wanneer/waar: in Nederland, gedurende de afgelopen vijftien jaar en nu opnieuw tijdens de actuele formatie. Waarom: omdat de partij volgens de schrijfster vooral gericht is op machtsbehoud en het doorschuiven van lastige dossiers naar volgende generaties.

Gevolgen: langdurige vertraging in herstel van het toeslagenschandaal, voortschrijdende woon- en stikstofcrises en uitstel van ambitieus klimaatbeleid. Voor jongeren betekent dat een dubbele rekening: meer CO₂-uitstoot nu en een hogere maatschappelijke en financiële last later. Een mogelijk minderheidskabinet wordt als extra probleem gezien: elk voorstel moet telkens opnieuw meerderheden zoeken, wat verdere vertraging en nieuwe verkiezingen dreigt — onwenselijk bij urgente dossiers zoals klimaat.

Aanbeveling: de auteur pleit ervoor de automatisme te doorbreken dat de VVD altijd meeregeert. Als de VVD toch participeert, zou die maximaal een bijrijdersrol moeten krijgen; niet de beleidsagenda mogen bepalen. Specifiek roept ze Jetten op zich niet te laten intimideren en klimaatactie te versnellen, onder meer door grote vervuilers eindelijk te laten meebetalen.

Kortom: de oproep is om de formatie niet langer te laten bepalen door gewoontevorming rond één partij, maar te kiezen voor coalitieregels en -keuzes die urgente maatschappelijke belangen en toekomstkosten prioriteren boven partijpolitiek.