Nederland kroop 'door het oog van de naald' aan het begin van de coronacrisis, zegt oud-premier Rutte

In dit artikel:

Oud-premier Mark Rutte heeft in zijn eerste verhoor bij de parlementaire enquêtecommissie Corona gezegd dat Nederland in de eerste fase van de pandemie op het nippertje aan een ‘code zwart’ ontsnapte. Volgens Rutte, die sprak over de periode van half maart tot de tweede week van april 2020, was de IC-capaciteit een constante zorg: het land beschikte toen over circa 850 IC-bedden terwijl modellen een piek van ongeveer 2.400 benodigde bedden voorspelden. Beelden uit Bergamo vielen bij het kabinet als een mokerslag binnen; extra IC-capaciteit uit Duitsland droeg uiteindelijk bij aan het voorkomen van een vergelijkbare situatie in Nederland.

Rutte legde uit dat zijn oproep in de televisietoespraak van 16 maart 2020 over groepsimmuniteit niet bedoeld was als beleidsdoel, maar als mogelijke uitkomst van een strategie van “maximaal controleren” waarbij niet alles op slot ging. Achteraf bleek die verwachting onjuist omdat herinfecties voorkwamen.

Hij verdedigde de crisisaanpak en de manier van besluitenvorming: de zondagse Catshuissessies en het thrice-weekly Torentjesoverleg vormden volgens hem zinvolle fora om zonder onmiddellijke besluitdruk verschillende opties — zelfs extreem gedachtegoed zoals prioritering bij vaccinaties — te bespreken. Binnen het kabinet waren heftige meningsverschillen over maatregelen; Rutte zei dat hij die debatten juist waardeerde. Hij verwees naar een appbericht naar toenmalig minister Hugo de Jonge met de tekst “Samen met Ferd tegen de rest”, maar weigerde nader toe te lichten wat hij daarmee bedoelde.

Rutte reageerde tevens op kritiek, onder meer van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, dat het kabinet te eenzijdig naar virologen zou hebben geluisterd. Hij stelde dat het kabinet voortdurend een “brede weging” maakte tussen virologisch advies en maatschappelijke schade — een keuze die hij omschreef als een “duivels dilemma” op een “evenwichtsbalk”. Sommige ingrijpende maatregelen (zoals schoolsluiting in maart 2020, de mondkapjesplicht eind 2020 en de avondklok begin 2021) waren volgens hem niet door het OMT voorgesteld. Pas in het voorjaar van 2021 nam het kabinet het OMT-advies over om het beperken van maatschappelijke schade expliciet als beleidsdoel te formuleren; Rutte benadrukte dat die zorg vanaf het begin al leidend was.