Nederland krijgt steeds meer overheid, maar steeds minder resultaat

In dit artikel:

Nederland stapelt volgens de auteur crisis op crisis, terwijl de overheid in omvang blijft groeien. In zes jaar tijd kwamen er circa 43.000 rijksambtenaren bij, een stijging van 38 procent. De loonkosten namen in dezelfde periode met 68 procent toe. Toch worden problemen volgens de auteur vooral aangepakt met nieuwe programma’s, coördinatoren, stuurgroepen en rapportages, in plaats van met zichtbaar resultaat.

Dat gebrek aan resultaat is vooral merkbaar bij de fysieke infrastructuur. De Algemene Rekenkamer waarschuwde voor een tekort van ongeveer 34,5 miljard euro tot 2038 om de infrastructuur van Rijkswaterstaat op peil te houden. Sinds deze zomer mogen zware vrachtwagens niet meer over de Merwedebrug in de A27 bij Gorinchem, omdat de constructieve veiligheid niet langer kan worden gegarandeerd. Omrijden leidt tot hogere brandstof- en transportkosten, die uiteindelijk worden doorberekend aan bedrijven en consumenten.

De auteur vindt dat een aangekondigde extra belasting voor veiligheid, de zogenoemde ‘vrijheidsbijdrage’, daarom deels moet worden gebruikt voor concrete investeringen. Hij pleit voor 15 miljard euro voor militaire mobiliteit en kritieke infrastructuur, zoals sterkere bruggen, betere spoorverbindingen, bereikbare havens en wegen die geschikt zijn voor zwaar transport. Dat zou zowel de Nederlandse economie als de NAVO-verdediging dienen, omdat Nederland een belangrijke doorvoerroute naar de oostflank is.

Tegelijkertijd maakt Nederland zichzelf volgens de auteur steeds duurder. Bijna een op de vijf Nederlanders gaat maandelijks speciaal naar Duitsland of België om goedkoper boodschappen of andere producten te kopen. Ook steeg het aantal in Nederland geboren emigranten van ruim 30.000 in 2020 naar bijna 49.000 in 2025. Daarnaast overweegt ongeveer een op de vijf ondernemingen activiteiten naar het buitenland te verplaatsen. Volgens de auteur wijzen deze ontwikkelingen erop dat hogere belastingen en lasten consument, werknemer en ondernemer tot ander gedrag aanzetten.

De kern van het betoog is dat een verzorgingsstaat afhankelijk is van welvaart die eerst door burgers en bedrijven moet worden verdiend. Belastingen kunnen steeds verder worden verhoogd, maar mensen reageren door minder te kopen, over de grens te winkelen, anders te investeren of te vertrekken. De auteur koppelt dit aan het dalende vertrouwen in de politiek: burgers zien een groeiende overheid en hogere rekeningen, terwijl woningen, stroomaansluitingen en betrouwbare infrastructuur tekortschieten.

Daarom zou Den Haag volgens hem minder moeten focussen op extra inkomsten en meer op de vraag wat burgers voor hun belastinggeld terugkrijgen. Zijn voorgestelde koers bestaat uit lagere belastingen, minder beleidsbureaucratie, meer praktische vakkennis en investeringen die direct zichtbaar resultaat opleveren.