Nederland is (potentieel) autocratischer dan de Verenigde Staten

In dit artikel:

De stichting Democratie Monitor waarschuwde op 17 juli in een nieuw rapport voor beginnende autocratisering in Nederland, maar de auteur van dit stuk vindt dat oordeel veel te mild. Volgens het rapport zijn er wel politici met autocratische trekjes, maar blijft Nederland nog ver verwijderd van een echte machtsgreep zoals in de Verenigde Staten onder Donald Trump. De auteur betoogt juist dat Nederland institutioneel zwakker is dan vaak wordt gedacht, omdat veel macht hier centraal ligt bij de regering: burgemeesters en commissarissen van de Koning worden benoemd, de minister van Onderwijs speelt een grote rol bij universiteiten en de regering heeft invloed op de publieke omroep. Ook kan een kabinet meer via algemene maatregelen van bestuur besluiten dan veel mensen beseffen.

Daar komt volgens de auteur bij dat het parlement en de rechterlijke macht in Nederland minder harde middelen hebben om een ontsporende regering af te remmen dan in de VS. Als voorbeeld noemt hij recente gevallen waarin overheidsoptreden tegen vluchtelingen of Oekraïense derdelanders doorliep ondanks juridische of toezichthoudende kritiek. Het rapport laat dat volgens hem te veel buiten beschouwing, waardoor het de dreiging van autocratie onderschat. Autocratisering begint niet plotseling, stelt hij, maar groeit juist op plekken waar democratische bescherming al zwak is.