Nederland beschermt Bonaire onvoldoende tegen klimaatverandering, zegt de rechter
In dit artikel:
De rechter heeft de Nederlandse staat vandaag opgedragen om direct aanvullende maatregelen te nemen om de inwoners van Bonaire beter te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. In een zaak aangespannen door Greenpeace en zeven Bonairianen – onder wie Onnie Emerenciana – oordeelde de rechtbank dat Nederland de bewoners van Bonaire anders en onvoldoende behandelt vergeleken met Europees Nederland. Die handelswijze is onrechtmatig en schendt volgens de rechter artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (rechten op privé- en gezinsleven, gezondheid en culturele uitoefening).
De uitspraak volgt deels op een onderzoeksrapport van de Vrije Universiteit (2022) waaruit blijkt dat Bonaire te maken kan krijgen met overstromingen tegen het einde van deze eeuw en dat koraalriffen, cruciaal voor toerisme en als natuurlijk golfbreker, al eerder ernstig te lijden hebben. Getuigen benadrukten het verlies van cultuurhistorische plekken en de acute verzengende hitte die het dagelijks leven op het eiland al beïnvloedt.
Concrete verplichtingen uit het vonnis:
- Binnen achttien maanden moet de staat met heldere, bindende doelstellingen komen om de Nederlandse uitstoot terug te dringen, inclusief tussendoelen tot 2050 en inzicht in een emissiebudget.
- Uiterlijk in 2030 moet Nederland een adaptatiepakket invoeren dat Bonaire minder kwetsbaar maakt voor klimaatrisico’s; dat plan moet in overleg met eilandbewoners worden opgesteld.
- De verplichtingen moeten ook worden nageleefd terwijl de staat eventueel in hoger beroep gaat, om verdere vertraging te voorkomen.
De rechter verwierp enkele van Greenpeace’ strengste eisen, zoals een verplichting tot netto nul-uitstoot in 2030, en vond ook niet bewezen dat er momenteel een collectief en acuut levensgevaar voor alle Bonairianen bestaat. Wel constateerde de rechtbank dat de huidige Nederlandse klimaatdoelen onvoldoende zijn, dat er geen heldere doelstellingen voor 2030–2050 staan, en dat belangrijke sectoren zoals luchtvaart en scheepvaart niet adequaat bij emissieberekeningen worden betrokken. De door de staat aangevoerde verdediging — dat nationale inspanningen slechts een kleine bijdrage leveren aan de mondiale uitstoot en dat EU-beleid afdoende is — vond de rechter niet overtuigend.
Het vonnis is juridisch belangrijk: het is een van de eerste Europese uitspraken die een overheid dwingt om adaptatiebeleid voor kwetsbare gebieden concreet te maken. Emerenciana noemde de uitspraak historisch: “Onze levens, onze cultuur en ons land worden serieus genomen.” Greenpeace-directeur Marieke Vellekoop benadrukt dat het kabinet snel geld en beleid moet vrijmaken om de bescherming van Bonaire te garanderen. De uitspraak kan daarnaast een precedent vormen voor andere overzeese gebieden die door klimaatverandering worden bedreigd.